Στην περαιτέρω ενίσχυση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, με βασικό άξονα τη σύνδεση των σπουδών με την αγορά εργασίας, εστιάζει το νέο Στρατηγικό Σχέδιο για την Επαγγελματική Εκπαίδευση, Κατάρτιση και Διά Βίου Μάθηση 2025-2027, το οποίο αποτυπώνει τόσο την υφιστάμενη εικόνα των δομών επαγγελματικής εκπαίδευσης όσο και τις βασικές αδυναμίες που εξακολουθούν να καταγράφονται.

Κεντρική στόχευση του σχεδιασμού αποτελεί η αναβάθμιση του θεσμού της μαθητείας, η ενίσχυση των Σχολών Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (Σ.Α.Ε.Κ.), η προσαρμογή των ειδικοτήτων στις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας και η ενίσχυση της απορρόφησης των αποφοίτων στην αγορά εργασίας.

Το σχέδιο περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία για τις Επαγγελματικές Σχολές Κατάρτισης (Ε.Σ.Κ.), τις ΕΠΑ.Σ. Μαθητείας της ΔΥΠΑ, τις Σ.Α.Ε.Κ. και το Μεταλυκειακό Έτος – Τάξη Μαθητείας των ΕΠΑΛ, παρουσιάζοντας σημαντική αύξηση των συμμετεχόντων τα τελευταία χρόνια, αλλά και σοβαρές προκλήσεις που παραμένουν ανοικτές.

Οι νέες Επαγγελματικές Σχολές Κατάρτισης

Με τον νόμο 4763/2020 θεσπίστηκαν οι νέες Επαγγελματικές Σχολές Κατάρτισης (Ε.Σ.Κ.) του υπουργείου Παιδείας, καθώς και το νέο πλαίσιο λειτουργίας των ΕΠΑ.Σ. Μαθητείας της ΔΥΠΑ.

Οι δομές αυτές βασίζονται στο δυικό σύστημα εκπαίδευσης, το οποίο συνδυάζει θεωρητική και εργαστηριακή εκπαίδευση με εκπαίδευση σε πραγματικό εργασιακό περιβάλλον.

Σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας, η παραμονή του μαθητευόμενου στην επιχείρηση δεν περιορίζεται σε απλή πρακτική εμπειρία, αλλά εντάσσεται σε οργανωμένο πρόγραμμα μάθησης με σαφώς προσδιορισμένα μαθησιακά αποτελέσματα.

Οι Ε.Σ.Κ. παρέχουν διετή φοίτηση επιπέδου 3 του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων και απευθύνονται σε αποφοίτους Γυμνασίου.

Το 2022 ιδρύθηκαν οι τρεις πρώτες δημόσιες Ε.Σ.Κ.:

  • δύο στις ναυπηγοεπισκευαστικές ζώνες Περάματος και Σύρου
  • μία στο Μέτσοβο

Οι ειδικότητες που λειτουργούν είναι άμεσα συνδεδεμένες με τις ανάγκες της τοπικής οικονομίας.

Στις σχολές Περάματος και Σύρου λειτουργούν ειδικότητες όπως:

  • ηλεκτροσυγκολλητές
  • σωληνουργοί
  • ελασματουργοί
  • ναυπηγοξυλουργοί
  • τεχνίτες εργαλειομηχανών
  • ενώ στο Μέτσοβο λειτουργεί η ειδικότητα «Τεχνίτης Υφαντικής Τέχνης».

Το 2024-2025 λειτουργούν συνολικά τρεις Ε.Σ.Κ. με 56 μαθητευόμενους, ενώ από τον Σεπτέμβριο του 2025 προβλέπεται η λειτουργία νέας σχολής μέσα σε σωφρονιστικό κατάστημα με ειδικότητα «Αρτοποιία – Ζαχαροπλαστική».

7.668 μαθητευόμενοι στις ΕΠΑ.Σ. της ΔΥΠΑ

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις ΕΠΑ.Σ. Μαθητείας της ΔΥΠΑ, όπου η εκπαίδευση συνδυάζεται υποχρεωτικά με εργασία σε επιχειρήσεις.

Σήμερα λειτουργούν:

  • 50 ΕΠΑ.Σ.
  • 6 Πειραματικές ΕΠΑ.Σ.
  • με συνολικά 36 ειδικότητες.

Το σχολικό έτος 2024-2025 φοιτούν συνολικά 7.668 μαθητευόμενοι, έναντι 5.173 την προηγούμενη χρονιά, καταγράφοντας εντυπωσιακή αύξηση.

Οι πλέον δημοφιλείς ειδικότητες είναι:

  • Κομμωτική Τέχνη
  • Τεχνίτες Αυτοκινήτων
  • Μαγειρική Τέχνη
  • Τεχνική Υποστήριξη Υπολογιστών
  • Αρτοποιία – Ζαχαροπλαστική

Σύμφωνα με έρευνα που εκπονήθηκε με τη συνδρομή της Παγκόσμιας Τράπεζας, υψηλό ποσοστό μαθητών δηλώνει ικανοποιημένο τόσο από το μαθησιακό περιβάλλον όσο και από την εμπειρία στην επιχείρηση.

Παράλληλα, καταγράφεται ότι οι θέσεις μαθητείας συχνά οδηγούν σε πρόσληψη μετά την αποφοίτηση.

Ωστόσο, η ίδια έρευνα επισημαίνει αδυναμίες:

  • περιορισμένη παρακολούθηση της επαγγελματικής πορείας των αποφοίτων
  • ανεπαρκής συνεργασία με τη βιομηχανία σε δράσεις έρευνας και ανάπτυξης
  • ανάγκη εκσυγχρονισμού των μεθόδων διοίκησης και αξιολόγησης

Οι Σ.Α.Ε.Κ. αντικαθιστούν τα ΙΕΚ

Με τον νόμο 5082/2024 τα ΙΕΚ μετονομάζονται σε Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (Σ.Α.Ε.Κ.).

Οι Σ.Α.Ε.Κ. παρέχουν κατάρτιση επιπέδου 5 και εποπτεύονται από διαφορετικά υπουργεία, όπως:

  • το υπουργείο Παιδείας
  • το υπουργείο Υγείας
  • το υπουργείο Τουρισμού
  • το υπουργείο Εργασίας
  • το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης

Η φοίτηση διαρκεί έως τρία έτη και περιλαμβάνει υποχρεωτική πρακτική άσκηση ή μαθητεία.

Σύμφωνα με τα στοιχεία:

  • 121 δημόσιες Σ.Α.Ε.Κ. του ΥΠΑΙΘΑ λειτουργούν σήμερα με 31.114 καταρτιζόμενους
  • 90 ιδιωτικές Σ.Α.Ε.Κ. έχουν περισσότερους από 46.000 σπουδαστές
  • 30 Σ.Α.Ε.Κ. της ΔΥΠΑ λειτουργούν με 3.936 σπουδαστές

Παράλληλα:

  • λειτουργούν 48 Σ.Α.Ε.Κ. του υπουργείου Υγείας
  • 8 Σ.Α.Ε.Κ. του υπουργείου Τουρισμού
  • 6 Σ.Α.Ε.Κ. του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον τουρισμό, την υγεία, τη γεωργία και τα τεχνικά επαγγέλματα.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την απορρόφηση των αποφοίτων

Έρευνα του ΕΟΠΠΕΠ για την πορεία των αποφοίτων Σ.Α.Ε.Κ. δείχνει ότι σχεδόν τρεις στους τέσσερις εργάζονται μετά την αποφοίτησή τους.

Ο μέσος χρόνος εύρεσης εργασίας ανέρχεται στους 7,4 μήνες.

Επίσης:

  • το 60% δηλώνει ότι η εργασία του σχετίζεται με την ειδικότητα σπουδών
  • δύο στους πέντε εργάζονται με πλήρη απασχόληση
  • η πλειονότητα αξιολογεί θετικά τις δεξιότητες που απέκτησε κατά τη φοίτηση

Από την πλευρά των εργοδοτών, τρεις στους πέντε δηλώνουν ότι προτίθενται να προσλάβουν αποφοίτους Σ.Α.Ε.Κ.

Οι εργοδότες εμφανίζονται περισσότερο ικανοποιημένοι από αποφοίτους ειδικοτήτων:

  • λογιστικής
  • βρεφονηπιοκομίας
  • νοσηλευτικής
  • ενώ χαμηλότερες αξιολογήσεις καταγράφονται σε ειδικότητες αισθητικής.

Οι βασικές αδυναμίες του συστήματος

Παρά τη βελτίωση των δεικτών, το Στρατηγικό Σχέδιο καταγράφει σοβαρές αδυναμίες στο σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Μεταξύ άλλων επισημαίνονται:

  • χαμηλή συμμετοχή αποφοίτων στις εξετάσεις πιστοποίησης
  • μεγάλες καθυστερήσεις μεταξύ ολοκλήρωσης σπουδών και πιστοποίησης
  • έλλειψη ολοκληρωμένου συστήματος παρακολούθησης αποφοίτων
  • αδυναμία γρήγορης προσαρμογής ειδικοτήτων στις ανάγκες της αγοράς
  • επικαλύψεις ειδικοτήτων μεταξύ ΕΠΑΛ, ΕΠΑ.Σ. και Σ.Α.Ε.Κ.
  • προβλήματα στις υποδομές και στον εργαστηριακό εξοπλισμό

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη σύγχυση που προκαλεί η ονοματολογία των ειδικοτήτων, καθώς πολλές εμφανίζονται με διαφορετικές ονομασίες αλλά οδηγούν στα ίδια επαγγελματικά δικαιώματα.

Σημαντική αύξηση στη μαθητεία των ΕΠΑΛ

Εντυπωσιακή αύξηση παρουσιάζει και το Μεταλυκειακό Έτος – Τάξη Μαθητείας των ΕΠΑΛ.

Το 2024-2025 λειτουργούν:

  • 802 τμήματα
  • 6.955 μαθητευόμενοι

έναντι:

  • 470 τμημάτων
  • 3.899 μαθητευόμενων

το 2022-2023.

Το πρόγραμμα οδηγεί σε πτυχίο επιπέδου 5 μετά από πιστοποίηση και συνδυάζει:

  • μία ημέρα εργαστηριακών μαθημάτων
  • τέσσερις ημέρες εργασίας σε επιχείρηση

Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, από το 2017 έως το 2023 διατέθηκαν περισσότερα από 54,5 εκατ. ευρώ για προγράμματα μαθητείας.

Παράλληλα, αυξάνεται σταθερά η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στις θέσεις μαθητείας, στοιχείο που – σύμφωνα με το σχέδιο – αποτυπώνει τη σταδιακή αποδοχή του θεσμού από τις επιχειρήσεις.

Το ποσοστό ολοκλήρωσης της μαθητείας έφθασε το 91%, ενώ το 2024 σχεδόν το 60% των εργαζόμενων αποφοίτων παρέμεινε στον ίδιο εργοδότη όπου πραγματοποίησε τη μαθητεία του.

Οι ειδικότητες με τη μεγαλύτερη απορρόφηση είναι:

  • τουριστικά επαγγέλματα
  • πληροφορική
  • μηχανολογικές εγκαταστάσεις
  • βοηθοί φαρμακείου
  • αισθητική τέχνη
  • βρεφονηπιοκομία

Το υπουργείο Παιδείας εκτιμά ότι η περαιτέρω ενίσχυση της μαθητείας, η στενότερη σύνδεση με την αγορά εργασίας και η αναβάθμιση της ποιότητας των δομών επαγγελματικής εκπαίδευσης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ώστε η Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση να αποκτήσει ισχυρότερο ρόλο στο εκπαιδευτικό σύστημα και στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας.

Ρεπορτάζ: Χ. Σιακαβάρας esos