Κυριακή 22 Μαρτίου 2026

 


Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγείας: Βασικές συμβουλές για γονείς και παιδιά

Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγείας: Βασικές συμβουλές για γονείς και παιδιά

Πώς να καλλιεργήσετε καλές συνήθειες στοματικής υγείας στα παιδιά σε κάθε αναπτυξιακό τους στάδιο

Την Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγείας, είναι ζωτικής σημασίας να αναγνωρίσουμε τη σημασία της καθιέρωσης καλών συνηθειών στοματικής υγείας νωρίς στη ζωή. Τα υγιή δόντια και τα ούλα θέτουν τα θεμέλια για μια ζωή ισχυρής στοματικής υγιεινής και γενικής ευεξίας. Ως γονείς, η κατανόηση του τρόπου καθοδήγησης των παιδιών σε κάθε αναπτυξιακό στάδιο –από τη βρεφική ηλικία έως την εφηβεία– διασφαλίζει ότι η στοματική τους υγεία έχει προτεραιότητα. Ακολουθούν συμβουλές για κάθε στάδιο: μωρά, νήπια, παιδιά και έφηβοι.

Για μωρά (0-2 ετών)

Ξεκινήστε νωρίς: Η καλή στοματική υγεία ξεκινά ακόμα και πριν την εμφάνιση του πρώτου δοντιού. Σκουπίστε τα ούλα του μωρού σας με ένα μαλακό, υγρό πανί μετά το τάισμα για να αφαιρέσετε τα βακτήρια.

Πρώτο δόντι: Όταν ανατείλει το πρώτο δόντι, συνήθως περίπου στην ηλικία των έξι μηνών, χρησιμοποιήστε μια βρεφική οδοντόβουρτσα με μαλακές τρίχες και νερό. Δεν υπάρχει ανάγκη για οδοντόκρεμα έως ότου το παιδί σας γίνει περίπου δύο ετών, μετά το οποίο μπορεί να εισαχθεί ένα επίχρισμα οδοντόκρεμας με φθόριο.

Επισκεφθείτε τον οδοντίατρο: Προγραμματίστε την πρώτη οδοντιατρική επίσκεψη του μωρού σας μέχρι τα πρώτα του γενέθλια ή εντός έξι μηνών από την εμφάνιση του πρώτου του δοντιού. Οι πρώιμες επισκέψεις συμβάλλουν στη δημιουργία θετικής σχέσης με τον οδοντίατρο και επιτρέπουν συζητήσεις σχετικά με τη στοματική φροντίδα.

Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγείας: Βασικές συμβουλές για γονείς και παιδιά

Για νήπια (2-4 ετών)

Η συνέπεια είναι το κλειδί: Βουρτσίζετε τα δόντια του παιδιού σας δύο φορές την ημέρα με ποσότητα φθοριούχου οδοντόκρεμας σε μέγεθος μπιζελιού. Κάντε το μια διασκεδαστική ρουτίνα – τραγουδήστε τραγούδια ή χρησιμοποιήστε ένα χρονόμετρο για να βεβαιωθείτε ότι βουρτσίζουν για τουλάχιστον δύο λεπτά.

Τεχνική διδασκαλίας: Δείξτε στα νήπιά σας πώς να βουρτσίζει τα δόντια του αποτελεσματικά. Βοηθήστε τα να βουρτσίσουν μέχρι να μπορέσουν να το κάνουν σωστά μόνοι τους, κάτι που συνήθως συμβαίνει γύρω στην ηλικία των 6 ή 7 ετών.

Περιορίστε τα σνακ με ζάχαρη: Προσφέρετε υγιεινά σνακ και περιορίστε τα ζαχαρούχα τρόφιμα και ποτά, τα οποία μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση τερηδόνας. Ενθαρρύνετε το νερό ως κύριο ρόφημα.

Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγείας: Βασικές συμβουλές για γονείς και παιδιά

Για παιδιά (5-12 ετών)

Ενθαρρύνετε την ανεξαρτησία: Σε αυτό το στάδιο, τα παιδιά πρέπει να αρχίσουν να βουρτσίζουν τα δόντια τους μόνα τους, αλλά η επίβλεψη εξακολουθεί να είναι σημαντική. Ελέγξτε για να βεβαιωθείτε ότι χρησιμοποιούν τη σωστή τεχνική και βουρτσίζουν για δύο ολόκληρα λεπτά.

Χρήση οδοντικού νήματος: Εισαγάγετε το νήμα μόλις έχουν δύο δόντια που αγγίζουν. Το νήμα είναι απαραίτητο για την αφαίρεση της πλάκας και των σωματιδίων τροφής ανάμεσα στα δόντια.

Τακτικές επισκέψεις στον οδοντίατρο: Διατηρήστε τακτικό οδοντιατρικό έλεγχο – συνήθως κάθε έξι μήνες. Αυτό επιτρέπει επαγγελματικούς καθαρισμούς και έγκαιρη ανίχνευση τυχόν προβλημάτων.

Διδάξτε τη σημασία: Εκπαιδεύστε το παιδί σας σχετικά με το γιατί η στοματική υγεία έχει σημασία και πώς συνδέεται με τη γενική του υγεία, την αυτοπεποίθηση και την ικανότητά του να τρώει καλά. Αυτή η κατανόηση μπορεί να τους παρακινήσει να φροντίσουν τα δόντια τους.

Για εφήβους (13-19 ετών)

Προωθήστε την ανεξαρτησία: Ενθαρρύνετε τους εφήβους να αναλάβουν την ευθύνη για τη στοματική τους υγεία. Συνεχίστε να τους υπενθυμίζετε τη σημασία του τακτικού βουρτσίσματος και του οδοντικού νήματος, με έμφαση στην πρόληψη της τερηδόνας.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πώς να προστατεύσετε το παιδί σας από το στρες και το άγχος στον σύγχρονο κόσμο

Συζητήστε τις επιλογές διατροφής: Μιλήστε για το πώς η διατροφή επηρεάζει τη στοματική υγεία. Τονίστε την επίδραση των σνακ και των ροφημάτων με ζάχαρη, ιδιαίτερα των ενεργειακών ποτών, στα δόντια τους.

Ορθοδοντικά ζητήματα: Εάν ο έφηβος σας χρειάζεται νάρθηκες, συζητήστε τη σημασία της διατήρησης της στοματικής υγιεινής κατά τη διάρκεια της ορθοδοντικής θεραπείας. Παρέχετε εργαλεία όπως μεσόγειες βούρτσες ή σπειρώματα με νήμα για να τα βοηθήσετε να καθαρίζουν αποτελεσματικά.

Επίγνωση και αυτοφροντίδα: Ενθαρρύνετε τους εφήβους σας να προσέχουν τα δόντια και τα ούλα τους. Εάν αισθανθούν ευαισθησία, πόνο ή αιμορραγία των ούλων, θα πρέπει να επικοινωνήσουν μαζί σας και να επισκεφθούν αμέσως τον οδοντίατρο.

Να θυμάστε

Καθώς τιμάμε γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγείας, είναι ζωτικής σημασίας για τους γονείς να καθιερώσουν ισχυρές συνήθειες στοματικής υγείας σε κάθε στάδιο της ανάπτυξης των παιδιών τους. Ενσταλάζοντας αυτές τις πρακτικές από νωρίς και διατηρώντας ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας σχετικά με τη σημασία της στοματικής υγιεινής, μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι τα παιδιά μας μεγαλώνουν με υγιή χαμόγελα και διαρκή εκτίμηση για την καλή στοματική φροντίδα. Η επένδυση χρόνου στην ανάπτυξη αυτών των συνηθειών θα ανοίξει το δρόμο για μια ζωή εξαιρετικής στοματικής υγείας.

00:00
-00:24

Μπορεί να σας ενδιαφέρει  CHILDIT

12ο Μαθητικό Συνέδριο Επιστήμης και Τεχνολογίας Κολλεγίου Ανατόλια : Με επίκεντρο την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και συμμετοχή 600 μαθητών/τριών από όλη την Ελλάδα – Ζωντανή Μετάδοση 18 ώρες πριν Εκπαιδευτικοί, Ιδιωτική Εκπαίδευση, Μαθητές - Μαθήτριες, Συνέδρια, Τεχνολογικά νέα, Τεχνολογική Εκπαίδευση 12ο Μαθητικό Συνέδριο Επιστήμης και Τεχνολογίας Κολλεγίου Ανατόλια : Με επίκεντρο την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και συμμετοχή 600 μαθητών/τριών από όλη την Ελλάδα 2 ημέρες πριν Γυμνάσιο, Επιστήμες, Έρευνα, Ιδιωτική Εκπαίδευση, Κολλέγιο Ανατόλια, Λύκειο, Μαθητές – Μαθήτριες, Συνέδρια, Τεχνολογική Εκπαίδευση   Εργασίες με επίκεντρο την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και τον ρόλο της στην  εκπαίδευση, την  επιστήμη … Διαβάστε περισσότερα »
Πηγή άρθρου: fresh-education

 Σχολικός Διαμεσολαβητής : Ένας πολύ σημαντικός εκπαιδευτικός θεσμός για την ομαλή σχολική λειτουργία -Άρθρο του δημοσιογράφου Αθανάσιου Μανουσάκη 34 λεπτά πριν Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Εκπαιδευτική Πολιτική, Εκπαιδευτικοί, Ενδοσχολική βία, Μαθητές - Μαθήτριες, Σχολείο, Σχολικός Διαμεσολαβητής, Υπουργείο Παιδείας Η σύγχρονη σχολική πραγματικότητα  ειδικότερα λόγω των αυξανόμενων φαινομένων ενδοσχολικής βίας χαρακτηρίζεται από αυξημένες προκλήσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις των μαθητών, όπως συγκρούσεις, εντάσεις και περιστατικά σχολικής βίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο θεσμός του σχολικού διαμεσολαβητή αναδεικνύεται ως ένα ουσιαστικό παιδαγωγικό εργαλείο, που συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός ασφαλούς, … Διαβάστε περισσότερα »

Πηγή άρθρου: fresh-education

 

Άδεια ανατροφής τέκνου: Τι αλλάζει για τους εκπαιδευτικούς μετά τις δικαστικές αποφάσεις

Άδεια ανατροφής τέκνου: Τι αλλάζει για τους εκπαιδευτικούς μετά τις δικαστικές αποφάσεις
     

Οι δικαστικές αποφάσεις επιβεβαιώνουν ότι οι άδειες άνευ αποδοχών για ανατροφή τέκνου πρέπει να δίνονται στο χρονικό διάστημα που επιλέγουν οι εκπαιδευτικοί, χωρίς υποχρεωτική λήξη την 31η Αυγούστου.

Το ζήτημα της χορήγησης 3μηνων και 4μηνων αδειών άνευ αποδοχών για ανατροφή τέκνου θίγεται με ανακοίνωση της ΔΑΚΕ, καθώς πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις επιβεβαιώνουν ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν την άδεια για το χρονικό διάστημα που οι ίδιοι επιλέγουν, χωρίς να επιβάλλεται ως καταληκτική ημερομηνία η 31η Αυγούστου. Οι αποφάσεις αυτές ενισχύουν τη θέση ότι προτεραιότητα έχουν οι ανάγκες της οικογένειας και όχι οι υπηρεσιακές διευθετήσεις.

Παρά τη σαφή νομολογία και τις σχετικές επισημάνσεις από αρμόδιους φορείς, εξακολουθεί να παρατηρείται από ορισμένες Διευθύνσεις Εκπαίδευσης μια πρακτική που περιορίζει αυθαίρετα το δικαίωμα αυτό, προκαλώντας οικονομικές και επαγγελματικές επιπτώσεις στους εκπαιδευτικούς. Η ΔΑΚΕ με την ανακοίνωσή της αναδεικνύει την ανάγκη άμεσης συμμόρφωσης της διοίκησης και ζητά σαφείς οδηγίες ώστε να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας.

Για τη χορήγηση 3μηνων και 4μηνων αδειών άνευ αποδοχών για ανατροφή τέκνου

Στην επικαιρότητα έχει βρεθεί τις τελευταίες μέρες το εξαιρετικά σημαντικό για τους εκπαιδευτικούς δικαίωμα της χορήγησης αδειών άνευ αποδοχών (3μηνης ή 4μηνης διάρκειας) για ανατροφή τέκνου. Οι πρόσφατες αποφάσεις 16/2026 και 17/2026 του Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης δικαιώνουν, για μια ακόμη φορά, συναδέλφους που προσέφυγαν σε αυτό.

Σύμφωνα με τις παραπάνω αποφάσεις, δεν υφίσταται υποχρεωτική λήξη της συγκεκριμένης άδειας στο τέλος Αυγούστου. Η άδεια πρέπει να χορηγείται για το διάστημα που αιτείται ο εκπαιδευτικός, με αποκλειστικό γνώμονα τις ανάγκες της οικογένειας και όχι της υπηρεσίας.

Πρόκειται για ουσιαστική δικαίωση στο δίκαιο αίτημά του κλάδου να λαμβάνουν οι εκπαιδευτικοί τη γονική άδεια ανατροφής τέκνου άνευ αποδοχών κατά τα διαστήματα που οι ίδιοι επιθυμούν, χωρίς να επιβάλλεται ως υποχρεωτική καταληκτική ημερομηνία η 31η Αυγούστου, για τη διαμόρφωση του οποίου η Δ.Α.Κ.Ε./Π.Ε. πήρε, έγκαιρα, ξεκάθαρη θέση και ανέλαβε πρωτοβουλίες στο Δ.Σ. της Δ.Ο.Ε. συμβάλλοντας στη λήψη αποφάσεων και στην έκδοση, από το 2022, γνωμοδότησης της νομικής συμβούλου Μαρίας Τσίπρα, η οποία κατατέθηκε και στην πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας και κατέληγε στο ότι «Με βάση τα ανωτέρω, η άδεια, που προβλέπεται στο άρ. 53 παρ.1 του ν.3528/2007 αποτελεί δικαίωμα του γονέα – δημοσίου υπαλλήλου και χορηγείται από την υπηρεσία, είτε συνεχόμενα είτε τμηματικά. Σε κάθε δε περίπτωση δεν είναι δυνατή η χορήγησή της για διάστημα μικρότερο του ενός (1) μηνός. Κανένας άλλος περιορισμός δεν τίθεται αναφορικά με την χρονική διάρκεια αυτής.»

Παρά τις επανειλημμένες παρεμβάσεις προς την πολιτική ηγεσία συνεχίστηκε – και δυστυχώς συνεχίζεται μέχρι σήμερα – το τραγελαφικό φαινόμενο πολλές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης να επιμένουν στην πρακτική (βάσει αμφιλεγόμενης ερμηνείας της σχετικής νομοθεσίας) να χορηγούν τις άδειες υποχρεωτικά μέχρι το τέλος του σχολικού έτους, αγνοώντας το πραγματικό χρονικό διάστημα που αιτούνταν οι εκπαιδευτικοί. Η συγκεκριμένη πρακτική επιβολής της 31ης Αυγούστου ως υποχρεωτικής λήξης της άδειας, μετατρέπει ένα θεμελιώδες δικαίωμα σε οικονομική και εργασιακή ποινή.

Άδειες εργαζομένων: Η μεγάλη αλλαγή για το 2026

Στερεί από τους γονείς-εκπαιδευτικούς μισθούς και προϋπηρεσία κατά τους θερινούς μήνες οδηγώντας, πρακτικά σε απώλεια μεγάλου μέρους της αδείας, και δυσχεραίνει, προφανώς, τον ουσιαστικό οικογενειακό προγραμματισμό των συναδέλφων.

Το ζήτημα απαντήθηκε και με την υπ’ αριθμ. 886/2024 απόφαση του Τμήματος Η΄ του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών με την οποία έγινε δεκτό ότι: «…ουδόλως προβλέπεται από τις οικείες διατάξεις, ως υποχρεωτικό όριο διάρκειας της χορηγούμενης άδειας, η λήξη του σχολικού έτους…» καθώς και ότι «…ούτε από τη διάταξη του άρθρου 16 περ. Ε του Ν. 1566/1985 προβλέπεται η υποχρεωτική διάρκεια της χορηγούμενης άδειας άνευ αποδοχών έως τη λήξη του σχολικού έτους.»

Στο ίδιο πνεύμα ο Συνήγορος του Πολίτη επεσήμανε στις 23/2/2025 ότι «Το νομικό ζήτημα που τίθεται στο επίμαχο πρόβλημα, έχει κριθεί πλέον και από τη νομολογία, με κρίση που επιβεβαιώνει ότι τόσο από τη γραμματική όσο και από την τελολογική ερμηνεία των διατάξεων η γονική άδεια άνευ αποδοχών των άρθρων 28 του Ν. 4808/2021 και 56 του Ν. 4830/2021 δεν είναι υποχρεωτικό να λήγει την 31η Αυγούστου εκάστου έτους.»

Η από 18/02/2026 απάντηση του Υφυπουργού Παιδείας σε σχετικό ερώτημα βουλευτή της αντιπολίτευσης, επί του θέματος στη Βουλή ότι «…το Υπουργείο παρακολουθεί στενά την εφαρμογή του ισχύοντος πλαισίου και βρίσκεται σε συνεχή επαφή με τις εκπαιδευτικές διευθύνσεις και τους εκπαιδευτικούς φορείς, με στόχο να βρεθεί μια δίκαιη λύση για τους εκπαιδευτικούς και ταυτόχρονα λειτουργικά βιώσιμη για τα σχολεία», ακούγεται θετική αλλά κινείται, δυστυχώς, στο αναβλητικό πνεύμα αντίστοιχης έγγραφης απάντησης (Αρ. Πρωτ. 40620/Ε3-10/4/2025, όπου αναγραφόταν «από την ειδική διάταξη του άρθρου 16 περ. Ε’ του Ν.1566/1985 δεν προκύπτει η υποχρεωτική διάρκεια της χορηγούμενης άδειας άνευ αποδοχών, μέχρι τη λήξη του σχολικού έτους».

Έκτοτε, όμως, το Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. δεν έχει προχωρήσει σε καμία ουσιαστική κίνηση με αποτέλεσμα κάποιες Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης να εξακολουθούν να δρουν αυθαίρετα σε παράβαση της νομοθεσίας, αρνούμενες να χορηγήσουν στους εκπαιδευτικούς την άδεια που δικαίως αιτούνται κατά τη χρονική περίοδο που οι ίδιοι επιθυμούν.

Θεωρούμε ότι το σύνολο των δικαστικών αποφάσεων καθώς και η σχετική απάντηση του Συνηγόρου του Πολίτη ερμηνεύουν με απόλυτη σαφήνεια την υφιστάμενη νομοθεσία, κάτι το οποίο φαίνεται να έχει αποδεχτεί και το ίδιο το Υ.ΠΑΙ.Θ.Α.

Η παράνομη άρνηση, επομένως, στελεχών της εκπαίδευσης να συμμορφωθούν με τη νομοθεσία καθώς και «συστάσεις» του τύπου «να καταφύγουν οι εκπαιδευτικοί στα δικαστήρια για να δικαιωθούν» αποτελούν, επιπλέον, αλαζονική, αντισυναδελφική και απαράδεκτη στάση στην οποία η πολιτική ηγεσία του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. οφείλει να θέσει άμεσα τέλος.

Πλέον, η εναρμόνιση των αποφάσεων της διοίκησης με το νομοθετικό πλαίσιο και τις δικαστικές αποφάσεις που το ερμηνεύουν, καθίσταται επιβεβλημένη δεοντολογικά πολιτική απόφαση, καθώς η εμμονή στην εφαρμογή της αποκλίνουσας ερμηνείας, έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές της χρηστής διοίκησης, η οποία επιβάλλει την προστασία του διοικούμενου κι επιπλέον σε μια τέτοια περίπτωση, ενέχει τον κίνδυνο να παρασύρει τόσο τους συναδέλφους, όσο και την ίδια τη διοίκηση σε άσκοπες δικαστικές διαμάχες και προσφυγές.

Καλούμε την πολιτική ηγεσία του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α., να ξεκαθαρίσει το τοπίο άμεσα και οριστικά προκειμένου να σταματήσουν οι παράνομες αρνήσεις ικανοποίησης του δικαιώματος αυτού των εκπαιδευτικών δίνοντας σαφείς οδηγίες για τη χορήγηση των εν λόγω αδειών στα ακριβή διαστήματα που αιτούνται οι συνάδελφοι.

Καλούμε τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης να ακολουθήσουν την ερμηνεία του νόμου όπως αυτή αποτυπώνεται στις δικαστικές αποφάσεις και να χορηγούν τις άδειες στα ακριβή διαστήματα που αιτούνται οι συνάδελφοι και όχι υποχρεωτικά μέχρι την 31η Αυγούστου.

Η έμπρακτη στήριξη της οικογένειας και του εκπαιδευτικού, ειδικά στην εποχή που όλοι υποστηρίζουν ότι αντιλαμβάνονται το τεράστιο μέγεθος του δημογραφικού προβλήματος που μαστίζει τη χώρα μας, δεν κρίνεται στα λόγια, αλλά στην προστασία των δικαιωμάτων του στην πράξη.

Χιλιάδες αναπληρωτές, χαμηλοί μισθοί και ελλείψεις στα σχολεία – Χωρίς ουσιαστική στήριξη από το Υπ. Παιδείας

Η πολιτική ηγεσία του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. οφείλει να σταματήσει να κλείνει τα μάτια. Η υπογεννητικότητα δεν αντιμετωπίζεται με λόγια, αλλά με εξασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης των οικογενειών των εκπαιδευτικών και παράλληλα, διασφάλιση της απρόσκοπτης εφαρμογής όλων των ευεργετικών ρυθμίσεων που στηρίζουν τον θεσμό της οικογένειας.

Ως Δημοκρατική Ανεξάρτητη Κίνηση Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (Δ.Α.Κ.Ε./Π.Ε.) δεσμευόμαστε να στηρίξουμε κάθε συνάδελφο που θα βρεθεί αντιμέτωπος με την αυθαιρεσία της Διοίκησης. Δεν θα επιτρέψουμε να χαθεί ούτε μία μέρα άδειας ανατροφής στο βωμό της «υπηρεσιακής ευκολίας».

Η στήριξη της οικογένειας ξεκινά από τον σεβασμό στα δικαιώματα του εκπαιδευτικού-γονέα στην πράξη. Θα συνεχίσουμε να αναδεικνύουμε την αυθαιρεσία και να απαιτούμε τον τερματισμό της μέχρι να υπάρξει η δίκαιη λύση του προβλήματος.

 


ΣτΕ προς ΥΠΑΙΘΑ: Υποχρεωτική από το σχ. έτος 2025-26 η διδασκαλία εναλλακτικού μαθήματος Ηθικής

Το Συμβούλιο της Επικρατείας ακυρώνει την παράλειψη του υπουργείου Παιδείας και ζητά κατεπείγουσα εφαρμογή για τους μαθητές που απαλλάσσονται από τα Θρησκευτικά, επικαλούμενο Σύνταγμα και Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

 21/03/2026

 21/03/2026, 09:43

Άκουσε το άρθρο

Σαφές μήνυμα προς το υπουργείο Παιδείας αποστέλλει το Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητώντας την άμεση εφαρμογή της διδασκαλίας εναλλακτικού μαθήματος Ηθικής για τους μαθητές που λαμβάνουν απαλλαγή από τα Θρησκευτικά, ήδη από το τρέχον σχολικό έτος 2025-2026.

Το Ανώτατο Δικαστήριο χαρακτηρίζει μη νόμιμη την παράλειψη της Διοίκησης να προχωρήσει στις αναγκαίες ενέργειες, ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη υλοποίηση του εναλλακτικού μαθήματος σε Γυμνάσια και Λύκεια για όσους μαθητές το επιθυμούν.

Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η Διοίκηση δεν προέβη στις απαιτούμενες ενέργειες για την εφαρμογή της σχετικής υποχρέωσης, γεγονός που οδηγεί στην ακύρωση της παράλειψης αυτής. Παράλληλα, το ΣτΕ επισημαίνει ότι η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί στη Διοίκηση, προκειμένου να προβεί άμεσα στις οφειλόμενες ενέργειες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι η Διοίκηση έχει ήδη καταστεί υπερήμερη ως προς την εκπλήρωση υποχρέωσης που απορρέει τόσο από το Σύνταγμα όσο και από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Το ΣτΕ καλεί το υπουργείο να προχωρήσει κατεπειγόντως στην υλοποίηση του εναλλακτικού μαθήματος Ηθικής, όχι μόνο για το τρέχον σχολικό έτος αλλά και για τα επόμενα, στο πλαίσιο των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη λειτουργία ενός σύγχρονου κράτους δικαίου και της συμμετοχής της χώρας στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

Το Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα της Ηθικής στις Γ’, Δ’, Ε’ και ΣΤ’ τάξεις Δημοτικού Σχολείου

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Ηθικής στο Δημοτικό Σχολείο εισάγεται για πρώτη φορά στην ελληνική πρωτοβάθμια εκπαίδευση ως διακριτό μάθημα, εναλλακτικά προς το μάθημα των Θρησκευτικών, ανταποκρινόμενο σε πάγια αιτήματα για σεβασμό στη θρησκευτική ελευθερία, την ελευθερία συνείδησης και την καλλιέργεια δεξιοτήτων δημοκρατικού πολίτη.

Το Πρόγραμμα Σπουδών που προτείνεται για τις τέσσερις τελευταίες τάξεις της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης αντιλαμβάνεται το μάθημα αυτό ως δυναμικό πεδίο ανάπτυξης της ηθικής κρίσης και ευαισθησίας στη βάση της διερεύνησης και των πρακτικών δημοκρατικού διαλόγου εντός της σχολικής τάξης και σε σύνδεση με τη σύγχρονη, πολυδιάστατη, πραγματικότητα των παιδιών.

Το Πρόγραμμα Σπουδών ενσωματώνει κριτικά κεντρικές ιδέες της προσέγγισης της Φιλοσοφίας για Παιδιά του Matthew Lipman, της αρεταϊκής (αρετολογικής/αρετοκρατικής) ηθικής και της εκπαίδευσης χαρακτήρα, αλλά και την ηθική της φροντίδας, την ανθρώπινη προδιάθεση να αναγνωρίζουμε και να ανταποκρινόμαστε με ευαισθησία και με πράξεις στις ανάγκες των άλλων ανθρώπων (Nel Noddings, Carol Gilligan).

Ειδικότερα η απόφαση έχει ως εξής:

ΣτΕ Γ΄ 7μ. 2418, 2417/2025: Ακυρώνεται η παράλειψη της Διοικήσεως να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες ώστε να είναι δυνατή η απρόσκοπτη υλοποίηση διδασκαλίας μαθήματος εναλλακτικού προς τα θρησκευτικά σε όσους μαθητές το επιθυμούν.
20/03/2026

ΣτΕ Γ΄ 7μ. 2418 - 2417/2025
Πρόεδρος: Δ. Μακρής, Αντιπρόεδρος
Εισηγητής: Ο. Σπαχής, Σύμβουλος Επικρατείας

Σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 16 παρ. 2 και 13 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος και στα άρθρα 9 και 14 της ΕΣΔΑ και 2 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και σύμφωνα με όσα έχουν γίνει δεκτά με τις 1750 και 1749/2019 και 1480 -1478/2022 αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας και με τις 1175/2025, 1836/2025 αποφάσεις του, η Διοίκηση υποχρεούτο να εκπληρώσει την διαγνωσθείσα με τις εν λόγω αποφάσεις της Ολομέλειας υποχρέωσή της προς θέσπιση εναλλακτικού μαθήματος προς το μάθημα των θρησκευτικών. Κατόπιν τούτων, η Διοίκηση υποχρεούτο να ολοκληρώσει όλες τις προβλεπόμενες στον νόμο ενέργειες βάσει των οποίων καθίσταται δυνατή η απρόσκοπτη υλοποίηση της διδασκαλίας μαθήματος εναλλακτικού προς το μάθημα των θρησκευτικών για όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν. Ανάμεσα στις υποχρεώσεις της Διοικήσεως προκειμένου να υλοποιηθεί η απρόσκοπτη διδασκαλία του εν λόγω εναλλακτικού μαθήματος περιλαμβάνεται η υποχρέωση της Διοικήσεως να εκδώσει τις προβλεπόμενες στον νόμο (αφενός μεν στα άρθρα 5 του ν. 1566/1985, 7 του ν. 2525/1997, 7 παρ. 2 του ν. 2817/2000 και 42 παρ. 2 περ. β΄ υποπερ. ββ΄ και περ. ζ΄ του ν. 4186/2013, αφετέρου δε στα άρθρα 42 παρ. 2 περ. β΄ υποπερ. αα΄ και περ. ζ΄ του ν. 4186/2013 και 7 παρ. 2 του ν. 2817/2000) υπουργικές αποφάσεις, η εν λόγω δε υποχρέωση προκύπτει ευθέως από το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ και σύμφωνα με τα κριθέντα με τις προμνησθείσες αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η παράλειψη ρυθμίσεως των σχετικών ζητημάτων με την έκδοση κατά δεσμία αρμοδιότητα των εν λόγω υπουργικών αποφάσεων συνιστά μετά το τέλος του σχολικού έτους 2022 - 2023, την 31η Αυγούστου 2023, παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας.

Ως προς το σχολικό έτος 2025 - 2026, η Διοίκηση, παρά την δεσμία προς τούτο αρμοδιότητά της, δεν εξέδωσε όλες τις προβλεπόμενες υπουργικές αποφάσεις για την εκπλήρωση της υποχρεώσεως για την απρόσκοπτη υλοποίηση της διδασκαλίας μαθήματος εναλλακτικού προς το μάθημα των θρησκευτικών για όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν και, συνεπώς, παρέλειψε οφειλόμενη νόμιμη ενέργεια. Η εν λόγω παράλειψη δεν αίρεται με την επίκληση από την Διοίκηση των αρχών της χρηστής διοίκησης και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του πολίτη για το σχολικό έτος 2025 - 2026. Και τούτο διότι η Διοίκηση δεν παρίσταται ως χρηστή σε περίπτωση, κατά την οποία, όπως εν προκειμένω, δεν εκπληρώνει υποχρέωσή της που απορρέει από το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, έχει δε διαγνωσθεί με αποφάσεις της Ολομελείας του Δικαστηρίου, αν και, προ πολλού, έχει παρέλθει άπρακτος ο προσδιορισθείς προς τούτο ως εύλογος χρόνος. Περαιτέρω, η αρχή της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του πολίτη δεν έχει την έννοια ότι δι’ αυτής επιβάλλεται στον πολίτη να ανέχεται κατάσταση που έχει διαμορφωθεί με αυθαίρετες ενέργειες ή παραλείψεις της Διοικήσεως, όπως εν προκειμένω επιχειρείται με την επίκληση της εν λόγω αρχής. Επιπροσθέτως η Διοίκηση δεν μπορεί να επικαλείται την καθυστέρηση ή την αδράνειά της προκειμένου να καμφθεί το καθήκον της και εν προκειμένω να συμμορφωθεί προς την διαγνωσθείσα με τις αναφερθείσες αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας συνταγματική και βάσει της ΕΣΔΑ υποχρέωσή της προς θέσπιση εναλλακτικού μαθήματος προς το μάθημα των θρησκευτικών που υφίσταται από το τέλος του σχολικού έτους 2022 - 2023.

Εξ άλλου, με την έκδοση και μόνον των 149205/ΓΔ4/18.11.2025 και 149259/ΓΔ4/18.11.2025 υπουργικών αποφάσεων με τις οποίες θεσπίζονται ρυθμίσεις σχετικά με τον ορισμό του μαθήματος της ηθικής στο πρόγραμμα σπουδών για το Γυμνάσιο και το Λύκειο, αντιστοίχως, οι οποίες ισχύουν από το σχολικό έτος 2026 - 2027, δεν ολοκληρώθηκαν οι αναγκαίες ενέργειες της Διοικήσεως προς υλοποίηση της απρόσκοπτης διδασκαλίας εναλλακτικού μαθήματος προς το μάθημα των θρησκευτικών σε όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν. Και τούτο διότι απαιτούνται περαιτέρω ενέργειές της για την οργάνωση της απρόσκοπτης υλοποίησης της κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ υποχρεώσεως διδασκαλίας του επίμαχου εναλλακτικού μαθήματος ειδικότερα δε, η έκδοση και άλλων υπουργικών αποφάσεων για την αναγκαία ρύθμιση σχετικών ζητημάτων, που αφορούν την ανάθεση της διδασκαλίας του εναλλακτικού μαθήματος προς το μάθημα των θρησκευτικών σε εκπαιδευτικούς κατάλληλου κλάδου και ειδικότητας και την ένταξη του εναλλακτικού μαθήματος στο αναλυτικό-ωρολόγιο πρόγραμμα και με την χρήση, κατά την κρίση της Διοικήσεως, των πρόσφορων μέσων διδασκαλίας βάσει της τεχνολογίας πληροφορίας και επικοινωνιών (ψηφιακών συστημάτων - τηλεδιδασκαλίας), ώστε να εξασφαλισθεί απολύτως η διδασκαλία του εναλλακτικού μαθήματος σε όλους/όλες τους μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου της Χώρας που το επιθυμούν.

Ήδη έχει παρέλθει μεγάλο χρονικό διάστημα από το πέρας του εύλογου χρόνου που κατά την απόφαση 1478/2022 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι συνταγματικώς ανεκτή η μεταβατικού χαρακτήρα ρύθμιση του τρόπου απασχόλησης των μαθητών που απαλλάσσονται από το μάθημα των θρησκευτικών, χωρίς να έχει ρυθμιστεί, και μετά τις 1835 και 1176/2025 αποφάσεις του Δικαστηρίου, ακόμη οριστικά το ζήτημα με την άσκηση εκ μέρους της Διοικήσεως της σχετικής κανονιστικής αρμοδιότητας ώστε να είναι δυνατή η επιβεβλημένη από το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, κατά τα κριθέντα από την Ολομέλεια του Δικαστηρίου, απρόσκοπτη υλοποίηση διδασκαλίας εναλλακτικού μαθήματος σε όλους τους μαθητές που δεν επιθυμούν να παρακολουθήσουν το μάθημα των θρησκευτικών κατά το τρέχον σχολικό έτος (2025 - 2026) και κατά τα επόμενα σχολικά έτη.

Επομένως, παρά την έκδοση των 149205/ΓΔ4/18.11.2025 και 149259/ΓΔ4/18.11.2025 υπουργικών αποφάσεων, υφίσταται παράλειψη της Διοικήσεως να προβεί στις απαραίτητες στον νόμο ενέργειες για την απρόσκοπτη διδασκαλία μαθήματος εναλλακτικού προς το μάθημα των θρησκευτικών σε όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν.

Κατόπιν των προηγούμενων, η παράλειψη της Διοικήσεως να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες που αναφέρθηκαν, ώστε να είναι δυνατή η απρόσκοπτη υλοποίηση της διδασκαλίας μαθήματος εναλλακτικού προς το μάθημα των θρησκευτικών σε όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν, δεν είναι νόμιμη και, για τον λόγο αυτό πρέπει να ακυρωθεί.

Μετά την ακύρωση για τον προαναφερθέντα λόγο της προσβαλλόμενης παράλειψης, η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί στην Διοίκηση, προκειμένου αυτή, δεδομένου ότι, όπως προαναφέρθηκε, έχει ήδη καταστεί υπερήμερη ως προς την εκπλήρωση της δικαστικώς διαγνωσθείσας υποχρεώσεως που απορρέει από το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, να προβεί, κατεπειγόντως, από το τρέχον σχολικό έτος (2025 - 2026) και τα εφεξής σχολικά έτη, στις οφειλόμενες νόμιμες ενέργειες σε σύγχρονο Κράτος Δικαίου, μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης.