Πώς θα μάθει το παιδί να διαβάζει (και να αγαπήσει τα βιβλία)
Η ανάγνωση προβλέπει τη σχολική επιτυχία– αλλά το κλειδί είναι το κίνητρο: 9 πρακτικοί, ερευνητικά τεκμηριωμένοι τρόποι για να βοηθήσετε.
Ηικανότητα στην ανάγνωση είναι από τους πιο ισχυρούς προγνωστικούς δείκτες σχολικής και αργότερα επαγγελματικής επιτυχίας. Για να αποκομίσουν όμως τα παιδιά όλα αυτά τα οφέλη, δεν αρκεί να «μάθουν να διαβάζουν» μηχανικά· χρειάζεται να θέλουν να διαβάζουν. Και αυτό το κίνητρο χτίζεται (ή γκρεμίζεται) από τις εμπειρίες τους.
Για πολλούς μαθητές η εκμάθηση της ανάγνωσης συνδέεται με πίεση, σύγκριση και φόβο για το λάθος. Σε μια τέτοια συνθήκη, το διάβασμα μετατρέπεται σε τεστ. Όταν το παιδί νιώθει ότι εκτίθεται, ότι πρέπει να «αποδείξει» κάτι ή ότι θα κριθεί για κάθε λάθος, η μάθηση δυσκολεύει και η απόσταση από τα βιβλία μεγαλώνει.
Γιατί έχει σημασία να αγαπήσουν τα παιδιά το διάβασμα
Τα προφανή οφέλη είναι γνωστά: όσο περισσότερο διαβάζουν τα παιδιά, τόσο περισσότερα μαθαίνουν. Η ανάγνωση συνδέεται με πλουσιότερο λεξιλόγιο (1) και με υψηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις σε βάθος χρόνου. Υπάρχει όμως κι ένα κρίσιμο στοιχείο: η δυσκολία στην ανάγνωση δεν επηρεάζει μόνο τους βαθμούς· μπορεί να επηρεάσει συνολικά την παραμονή στο σχολείο. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η ανάγνωση κάτω από το επίπεδο τάξης αποτελεί τον σημαντικότερο μεμονωμένο προγνωστικό δείκτη σχολικής διαρροής (2).
Τα καλά νέα είναι ότι, ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται ένα παιδί σήμερα, υπάρχουν τρόποι να ενισχυθούν οι δεξιότητες γραμματισμού και να καλλιεργηθεί μια δια βίου σχέση με το βιβλίο. Αρκεί η διαδικασία να συνδέεται με ασφάλεια, παιχνίδι, επιλογή και αίσθηση προόδου.
Πώς το διάβασμα γίνεται ξανά χαρά
Συχνά, η αλλαγή έρχεται όταν το παιδί βρεθεί σε ένα περιβάλλον χωρίς απειλή αξιολόγησης – εκεί όπου μπορεί να δοκιμάσει, να κάνει λάθη και να ξαναπροσπαθήσει. Οι τακτικές επισκέψεις στη βιβλιοθήκη, η ελευθερία επιλογής τίτλων, η ανάγνωση παρέα με έναν ενήλικα που υποστηρίζει χωρίς να διορθώνει ασταμάτητα, αλλά και η φωνητική μέσα από πραγματικά βιβλία, μπορούν να αλλάξουν πλήρως τη σχέση ενός παιδιού με την ανάγνωση.
Ακολουθούν πρακτικές, βασισμένες στην έρευνα και στις βέλτιστες διδακτικές προσεγγίσεις, που βοηθούν τα παιδιά να μάθουν να διαβάζουν – και κυρίως να αποκτήσουν εσωτερικό κίνητρο να συνεχίσουν.
9 τρόποι που προτείνουν οι ειδικοί για να μάθουν τα παιδιά να διαβάζουν
1) Ξεκινήστε από τη βρεφική ηλικία και συνεχίστε συστηματικά.
Η ανάγνωση σε μωρά και νήπια δεν είναι «νωρίς» – είναι θεμέλιο. Εκτός από λεξιλόγιο, τα παιδιά μαθαίνουν πώς λειτουργεί το βιβλίο: πώς γυρίζουμε σελίδες με σειρά, πώς «ταξιδεύει» το βλέμμα από αριστερά προς τα δεξιά, πώς μια ιστορία έχει αρχή-μέση-τέλος. Όλα αυτά είναι πρώιμες δεξιότητες γραμματισμού.
2) Επιλέξτε βιβλία και τραγούδια με ρίμα.
Οι ομοιοκαταληξίες και τα παιχνιδίσματα του ήχου ενισχύουν τη φωνολογική επίγνωση. Έρευνες δείχνουν ότι παιδιά 4–5 ετών που είναι εξοικειωμένα με ρίμες παρουσιάζουν καλύτερα αναγνωστικά αποτελέσματα και μεγαλύτερο λεξιλόγιο.
3) Κάντε τα βιβλία «ορατά» και εύκολα προσβάσιμα.
Όταν τα βιβλία είναι δίπλα τους, τα παιδιά τα πιάνουν πιο συχνά. Μικρές γωνιές ανάγνωσης στο σπίτι, ράφια σε χαμηλό ύψος, καθώς και απλά υλικά γραμματισμού (μαγνητικά γράμματα, παζλ αλφαβήτου, χαρτιά και μαρκαδόροι) δημιουργούν καθημερινές αφορμές για εξάσκηση.
4) Διδάξτε τη φωνητική μέσα στο πλαίσιο.
Η σχέση γράμματος-ήχου χρειάζεται διδασκαλία, αλλά όχι αποκομμένη από το νόημα. Βοηθά να «παίζουν» με λέξεις: να τις χτίζουν με μαγνητάκια, να τις γράφουν, να τις συλλαβίζουν μέσα σε ιστορίες, να λένε τραγουδάκια με ήχους. Όσο πιο χειροπιαστή γίνεται η γλώσσα, τόσο πιο κατανοητή.
5) Χτίστε αίσθημα επάρκειας και προστατέψτε την αυτοπεποίθηση.
Ένας βασικός λόγος που τα παιδιά εγκαταλείπουν το διάβασμα είναι ότι νιώθουν «πίσω» από τους άλλους. Μερικά παιδιά μαθαίνουν μια λέξη με μία έκθεση, άλλα χρειάζονται πολλές επαναλήψεις. Θυμηθείτε επίσης ότι, στην αποκωδικοποίηση, τα παιδιά χρησιμοποιούν εικόνες, φωνητική και συμφραζόμενα – όλα μπορεί να είναι στάδια ανάπτυξης. Αξιοποιήστε αυτό που ήδη τους λειτουργεί και χρησιμοποιήστε τη δύναμη του «ακόμα»: «Δεν το κατάφερες ακόμα».
6) Ρωτήστε για το νόημα, όχι μόνο για τις λέξεις.
Ο στόχος της ανάγνωσης είναι η κατανόηση. Καθώς διαβάζετε μαζί, ενισχύστε την κριτική σκέψη με ερωτήσεις όπως: «Τι νομίζεις ότι θα γίνει μετά;», «Πώς νιώθει ο ήρωας;», «Ποιο σημείο σου άρεσε περισσότερο;».
7) Περιορίστε τα εξωτερικά κίνητρα (αυτοκόλλητα, πόντους, βραβεία).
Παρότι φαίνονται πρακτικά, τα εξωτερικά κίνητρα μπορεί να μειώσουν την εσωτερική παρακίνηση. Όταν το παιδί διαβάζει «για να πάρει κάτι», είναι πιθανό να διαβάζει λιγότερο όταν σταματήσει η ανταμοιβή.
8) Γίνετε το παράδειγμα.
Τα παιδιά μιμούνται. Αν σας βλέπουν να διαβάζετε για ευχαρίστηση—βιβλία, άρθρα, λογοτεχνία – λαμβάνουν το μήνυμα ότι η ανάγνωση είναι μέρος της ζωής, όχι σχολική υποχρέωση.
9) Ενισχύστε την εσωτερική παρακίνηση.
Σύμφωνα με την έρευνα για την ανάγνωση, η αγάπη για το βιβλίο καλλιεργείται όταν το παιδί νιώθει ότι: (α) αυτό που διαβάζει είναι σχετικό και διασκεδαστικό, (β) έχει επιλογή και αυτονομία, (γ) μπορεί να το καταφέρει χωρίς υπερβολική δυσκολία, (δ) μαθαίνει και κατακτά κάτι νέο. Με απλά λόγια: δώστε επιλογές, κρατήστε το επίπεδο κατάλληλο και γιορτάστε την πρόοδο.
Μια τελευταία σημείωση: το παιδί δεν χρειάζεται πίεση, χρειάζεται συνθήκες
Ακόμα κι αν η αρχή της ανάγνωσης είναι δύσκολη, η πορεία μπορεί να αλλάξει. Όταν γονείς και εκπαιδευτικοί μετακινούν το βάρος από την αξιολόγηση στη σύνδεση, από τη σύγκριση στην πρόοδο και από το «διάβασε γιατί πρέπει» στο «διάβασε γιατί σου ταιριάζει», τότε η ανάγνωση παύει να είναι φόβος και γίνεται εργαλείο – και τελικά απόλαυση. childit
Μιχάλης Τσιλιβάκος
Mary Katrantzou X Lapin House: Η Ελληνίδα σχεδιάστρια υπογράφει την πρώτη παιδική συλλογή