Τι είναι τα σχήματα παιχνιδιού και πώς επηρεάζουν την ανάπτυξη των παιδιών
Σχήματα παιχνιδιού: Η επιστήμη πίσω από το παιχνίδι και την ανάπτυξη των παιδιών
iStockΟ Ελβετός ψυχολόγος Jean Piaget, θεωρητικός της γνωστικής ανάπτυξης, είχε ορίσει το παιχνίδι όχι ως απλώς διασκέδαση αλλά ως ένα τρόπο με τον οποίο το παιδί αφομοιώνει την πραγματικότητα στις γνωστικές του δομές, αποκτώντας νέες δεξιότητες.
Ο Piaget παρατηρούσε σε ερευνητικό επίπεδο παιδιά μέχρι την εφηβεία με σκοπό να εξετάσει πώς αναπτύσσουν λογική σκέψη και κατ’ επέκταση να ανακαλύψει τη φύση και τη διαδικασία ανάπτυξης του ανθρώπινου μυαλού. Σύμφωνα με τον ίδιο, όπως αναφέρεται σε επιστημονικά άρθρα αλλά και στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο, το παιχνίδι χωρίζεται σε τρεις βασικές κατηγορίες- σχήματα παιχνιδιού,που συνδέονται άμεσα με τα στάδια της γνωστικής ανάπτυξης. Οι τρεις βασικές κατηγορίες είναι το αισθησιοκινητικό, το συμβολικό και το παιχνίδι με κανόνες.
Τα 3 Βασικά Σχήματα Παιχνιδιού του Piaget:
Αισθησιοκινητικό Παιχνίδι (0-2 ετών): Χαρακτηρίζεται από τη χρήση των αισθήσεων και των κινήσεων (π.χ. πιάσιμο, κούνημα, ρίψη αντικειμένων). Το παιδί μαθαίνει για τον κόσμο μέσα από την άμεση αλληλεπίδραση.
Συμβολικό Παιχνίδι (2-7 ετών): Η έλευση της γλώσσας και της φαντασίας επιτρέπει στο παιδί να χρησιμοποιεί αντικείμενα για να αναπαραστήσει κάτι άλλο.
Παιχνίδι με Κανόνες (7+ ετών): Εμφανίζεται με την ανάπτυξη της λογικής σκέψης. Περιλαμβάνει δομημένους κανόνες, κοινωνική αλληλεπίδραση και συνεργασία, όπως σε επιτραπέζια παιχνίδια ή ομαδικά αθλήματα.
Ακολουθεί το στάδιο της λογικής σκέψης (από τα 12 έτη-εφηβεία), στο οποίο τα παιδιά κατακτούν τη λογική σκέψη, την ικανότητα διεξαγωγής συμπερασμάτων αλλά και την αφηρημένη σκέψη, καθώς είναι σε θέση να απαντήσουν σε υποθετικές ερωτήσεις και διλήμματα.
Αναγνωρίζοντας τα διαφορετικά σχήματα, μπορείς να υποστηρίξεις και να ενισχύσεις την ανάπτυξη του παιδιού, ενθαρρύνοντας δραστηριότητες που ταιριάζουν στο κάθε σχήμα.
Η κατανόηση των σχημάτων δεν σε βοηθά μόνο να συμβάλεις στην ανάπτυξή του, αλλά και να συνδεθείς μαζί του μέσα από ένα κοινό ενδιαφέρον. Δημιουργώντας δραστηριότητες βασισμένες στο σχήμα που εκδηλώνει το κάθε παιδί, μπορείς να κρατήσεις την προσοχή του για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και να το διατηρήσεις ενεργά εμπλεκόμενο.
Σύμφωνα με άρθρο του Στράτου Αλεξάνδρου, Παιδιατρικού Εργοθεραπευτή και Διευθυντή του Κέντρου "Προσέγγιση" το πρώτο που θα πρέπει να θυμόμαστε για ένα παιδί, είναι ότι "πριν διαλέξουμε ένα παιχνίδι, θα πρέπει να σκεφτούμε όχι τόσο την πραγματική του ηλικία, αλλά το αναπτυξιακό του στάδιο και επίπεδο, την προσωπικότητα του και την συναισθηματική του ανάπτυξη". Προτείνει, λοιπόν, τα εξής παιχνίδια ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο:
- 0-1 έτους
Το μωρό βρίσκεται στο "αισθητικοκινητικό στάδιο", προχωράει από την ανακλαστική δραστηριότητα και την έλλειψη διαφοροποίησης, αρχικά στο συντονισμό χεριού-στόματος και στην ηλικία των 4 μηνών στον συντονισμό χεριού-ματιού και την επανάληψη ασυνήθιστων γεγονότων, για να φτάσει από τους μήνες στη μονιμότητα του αντικειμένου.
Το παιχνίδι σε αυτή την ηλικία δίνει εμπειρίες διασκέδασης και αναδημιουργίας μέσω των οποίων το παιδί αναπτύσσει την εικόνα σώματος και το σχήμα σώματος. Καλλιεργούνται δεξιότητες αισθητηριακής ολοκλήρωσης και κίνησης, και τα δεδομένα των αισθητηριακών χαρακτηριστικών των αντικειμένων και των πρώτων δραστηριοτήτων ανθρώπων και αντικειμένων. Για την ηλικία αυτή, επιλέξτε ελαφρά παιχνίδια με ζωντανά χρώματα που έλκουν το βλέμμα, την ακοή και την αφή του παιδιού.
-Βιβλία από ύφασμα, πλαστικό ή χαρτόνι, με μεγάλες εικόνες και σχέδια σε έντονες αντιθέσεις
-Δοχεία και κύπελλα
-Άθραυστοι καθρέφτες στερεωμένοι
-Μεγάλα ξύλινα ή πλαστικά κομμάτια
-Κουδουνίστρες
-Μαλακά ζωάκια, κούκλες ή μπάλες, που να πλένονται
-Φωτεινά, κινούμενα αντικείμενα στην κούνια, τα οποία όμως δε φτάνει το μωρό
-Κρεμαστά κρεβατιού με φως, περιστροφή και μελωδίες τα οποία δεν φτάνει όμως το μωρό
-Μαλακά ζωάκια και μεγάλες κούκλες
-Μαλακές μπάλες και υφασμάτινοι μεγάλοι κύβοι
-Μουσικά κουτιά και μουσικά παιχνίδια
-Παιχνίδια που επιπλέουν στο μπάνιο
-Παιχνίδια μαλακά, υφασμάτινα με έντονα χρώματα και σχήματα που εκπέμπουν ήχους
-Παιχνίδια που μπορεί να στοιβάξει, σε διαφορετικά σχήματα, χρώματα και μεγέθη
-Παιχνίδια που όταν το μωρό τα πιέζει βγάζουν ήχο
-Παιχνίδια με το σώμα του παιδιού
-Καθημερινά αντικείμενα διαφορετικών υφών
-Αντικείμενα καθημερινής χρήσης
- 1-2 ετών
Το μωρό μέσα στον δεύτερο χρόνο της ζωής του βρίσκεται συνεχώς σε δράση, γίνεται πιο απαιτητικό και κινητικό, ενώ στους 18 μήνες χαρακτηρίζεται από μια διαρκή κίνηση. Βρίσκεται ακόμα στο "αισθητικοκινητικό στάδιο", προχωρά στο πρώτο 6μηνο του δεύτερου χρόνου στον "πειραματισμό" (ακολουθεί διαδοχικές μετατοπίσεις) και στο δεύτερο 6μηνο στην "εσωτερική αναπαράσταση" (εμφανίζονται νέα μέσα από τους νοητικούς συνδυασμούς). Κατά Erickson, προχωράει στην πρώτη "αυτονομία" κύρια της σίτισης και της μετακίνησης
Το παιχνίδι και σε αυτή την ηλικία εξακολουθεί να δίνει εμπειρίες διασκέδασης και αναδημιουργίας μέσω των οποίων το παιδί αναπτύσσει ακόμα περισσότερο την εικόνα σώματος και το σχήμα σώματος. Καλλιεργούνται πιο εξειδικευμένα οι δεξιότητας αισθητηριακής ολοκλήρωσης και κίνησης, και τα δεδομένα των αισθητηριακών χαρακτηριστικών των αντικειμένων και των δραστηριοτήτων ανθρώπων και αντικειμένων. Τα παιχνίδια γι’ αυτή την ηλικιακή ομάδα θα πρέπει να είναι ασφαλή και ικανά να αντέξουν την περιέργεια του μωρού χωρίς να διαλυθούν.
-Απλά παζλ με μεγάλα κομμάτια
-Βιβλία από ύφασμα, πλαστικό ή χαρτόνι, με μεγάλες εικόνες και σχέδια σε έντονες αντιθέσεις
-Μεγάλο κουτί διαφόρων παιχνιδιών
-Κομμάτια (πχ κυπελλάκια) που μπαίνουν το ένα μέσα στο άλλο
-Κουτιά με αντικείμενα που γεμίζει και αδειάζει
-Παιχνίδια που τα παιδιά σπρώχνουν και τραβούν (όχι με μακριά κορδόνια) με ρόδες
-Κούκλες όλων των μεγεθών γερής κατασκευής
-Κύβοι που τους τοποθετεί στο κατάλληλο άνοιγμα κουτιού (form box)
-Μεγάλα μολύβια και χαρτιά για να μουτζουρώνει
-Μουσικά παιχνίδια και μουσικές πλατφόρμες
-Παιχνίδια με κουμπάκια ή πλήκτρα (αίτιο-αποτέλεσμα)
-Παιδικά αυτοκίνητα και φορτηγά
-Παιχνίδια για να σκάβει (ξύλινο ή πλαστικό κουβαδάκι, φτυάρι, τσουγκράνα)
-Παιχνίδια που εφαρμόζουν και μπαίνουν το ένα μέσα στο άλλο
-Παιχνίδια που σχηματίζουν στοίβες
-Παιχνίδια – τηλέφωνα (χωρίς καλώδια)
-Πάνινα ζωάκια
-Παιχνίδια με το σώμα του παιδιού
-Καθημερινά αντικείμενα διαφορετικών υφών
-Αντικείμενα καθημερινής χρήσης
- 2-3 ετών
Τον τρίτο χρόνο χαρακτηριστικό της δραστηριότητας του παιδιού είναι η "διπλή (συμβολική) σκέψη", η ταχύτατη ανάπτυξη της ομιλίας και η δημιουργία. Τώρα πια μιμείται τις δραστηριότητες των ενηλίκων και των άλλων παιδιών και κάνει παιχνίδια ρόλων με κούκλες, ζωάκια και ανθρώπους υποδυόμενο πραγματικές καταστάσεις που του είναι γνώριμες.
Σύμφωνα με τον Piaget, έχει εισέλθει πια σε επόμενο στάδιο ανάπτυξης, το "προεννοιολογικό" (προ-λογική σκέψη και λύσεις προβλημάτων) που θα κρατήσει για τα επόμενα 5 έτη του.
Τα παιχνίδια γι’ αυτή την ηλικιακή ομάδα μπορούν να είναι δημιουργικά ή να μιμούνται τις δραστηριότητες των γονιών και των μεγαλύτερων παιδιών. Σχετίζονται και με την ανάπτυξη της γλώσσας.
-Απλά παζλ με μεγάλα κομμάτια (3-4 κομματιών)
-Βιβλία με σύντομα παραμύθια και εικόνες δράσης
-Μαυροπίνακας και κιμωλία ή πίνακας λευκός με μαρκαδόρους
-Τουβλάκια, κυβάκια, μεγάλα Lego, πρώτο οικοδομικό υλικό
–Ξύλινα παζλ ενσφηνωμάτων ανθρώπινης φιγούρας
-Ενσφηνώματα με σφυράκια
-Εκπαιδευτικά τραπεζάκια, που το παιδί μαθαίνει λέξεις, χρώματα, κ.ά.
-Καροτσάκια
-Κουκλόσπιτο, κούκλες-μαριονέτες
-Φάρμες με ζωάκια
-Λούτρινα κουκλάκια και ζωάκια
-Μουσικά όργανα με φωτάκια και ήχους
-Μπάλα για να κλωτσάει, πιάνει και πετάει αδρά
-Παιδικά κουζινικά σκεύη παιχνίδια
-Παιχνίδια εξωτερικού χώρου: κουτί με άμμο, σπιτάκι, κουβαδάκια και φτυάρια
-Παιχνίδια-μεταφορικά μέσα για να ανεβαίνει πάνω
-Πηλός, πλαστελίνη
-Μπογιές, μη τοξικές δαχτυλομπογιές
-Κασετόφωνο ή μαγνητόφωνο
-Ρούχα μεταμφίεσης
-Εξαρτήματα αδρής κίνησης (παιδική χαρά κλπ)
-Υλικά για φανταστικό και προβολικό παιχνίδι (play mobile κλπ)
- 3-5 ετών
Στην ηλικία από 3 έως 5 ετών το παιδί εντάσσεται στον Παιδικό Σταθμό και το Προνήπιο, αφού έχει αναπτύξει τον κινητικό του έλεγχο και ταυτόχρονα, με την ανάπτυξη της θεωρίας του νου σταδιακά (περίπου στην ηλικία των 4 ετών) και της κεντρικής συνοχής, προχωρά σε καλύτερη εκτελεστική λειτουργικότητα τόσο συνεργασίας με άλλα παιδιά, όσο και οργανωμένων παιχνιδιών και πρώτων αθλημάτων. Ταυτόχρονα, είναι η ηλικία των πολλών ερωτήσεων λόγω της τεράστιας αύξησης του ενδιαφέροντος να μάθει πώς λειτουργεί ο κόσμος μας.
Σύμφωνα με τον Piaget, συνεχίζει να βρίσκεται στο "προεννοιολογικό στάδιο" (προ-λογική σκέψη και λύσεις προβλημάτων) που θα κρατήσει και για τα επόμενα 2 έτη του. Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα τα παιχνίδια μπορούν να είναι δημιουργικά ή να μιμούνται τις δραστηριότητες των γονιών και των μεγαλύτερων παιδιών. Μέσα από το παιχνίδι και τις διασκεδαστικές εμπειρίες το παιδί εξακολουθεί να φορμάρει, αξιολογεί, κατηγοριοποιεί και ξεκαθαρίζει τις ιδέες, τα συναισθήματα και τις σύνθετες δράσεις.
-Απλά παζλ με 5-6 κομμάτια
-Βιβλία για αφήγηση ιστοριών(σύντομες ιστορίες ή ιστορίες δράσης)
-Μαυροπίνακας και κιμωλία ή πίνακας λευκός με μαρκαδόρους
-Τουβλάκια, κυβάκια, οικοδομικό υλικό
-Παιδικά εργαλεία (κατσαβιδάκια, λαβίδες, μαχαιράκια, σφυράκια κλπ)
-Εκπαιδευτικά τραπεζάκια, που το παιδί μαθαίνει λέξεις, χρώματα, σχήματα, μεγέθη κ.ά.
-Καροτσάκια
-Κουκλόσπιτο, κούκλες-μαριονέτες
-Μπάλα για να κλωτσάει, πιάνει και πετάει
-Παιχνίδι στόχου (bowling, darts με Velcro κλπ)
-Παιδικά κουζινικά σκεύη παιχνίδια
-Παιχνίδια εξωτερικού χώρου: κουτί με άμμο, σπιτάκι, κουβαδάκια και φτυάρια
-Παιχνίδια – μεταφορικά μέσα
-Πηλός, πλαστελίνη
-Μπογιές, μη τοξικές δαχτυλομπογιές
-Κασετόφωνο ή μαγνητόφωνο
-Ρούχα μεταμφίεσης
-Τρίτροχο ποδήλατο
-Τραμπολίνο
-Επιτραπέζια που δεν απαιτούν ανάγνωση
-Χειροτεχνίες (να κόβει και να κολλάει) και ζωγραφική (πινέλα, κιμωλία, ξυλομπογιές, μαρκαδόρους)
-Αντικείμενα εικαστικά (καβαλέτα, σετ ζωγραφικής κλπ)
-Βιβλία βαψίματος
-Παιχνίδια μνήμης
-Πολύπλοκα κατασκευαστικά παιχνίδια (Lego, τουβλάκια, σε πρότυπο κλπ)
-Υλικά δραματοποίησης
-Ψαρέματα
-Δραστηριότητες νοικοκυριού όπως μαγείρεμα, σιγύρισμα, κηπουρική, περιποίηση ζώου
-Εξαρτήματα αδρής κίνησης (παιδική χαρά κλπ)
-Υλικά πιο σύνθετα για φανταστικό και προβολικό παιχνίδι (play mobile με σπιτάκια κλπ)
- 5-10 ετών
Ένα μεγάλο ηλικιακό ταξίδι είναι επίσης αυτό που θα γίνει από την ηλικία 5-10 ετών. Ένα ταξίδι που διαρκεί από το Νηπιαγωγείο μέχρι και την εδραίωση σύνθετων μαθησιακών απαιτήσεων στη Δ΄ Δημοτικού. Σε αυτές τις ηλικίες το παιδί αναπτύσσει σε μεγάλο βαθμό δεξιότητες, κλίσεις και ενδιαφέροντα, γι’ αυτό και οι γονείς καλό είναι να επιλέγουν τα παιχνίδια βάσει αυτών.
Σύμφωνα με τον Piaget, ολοκληρώνεται το " προεννοιολογικό στάδιο" (προ-λογική σκέψη και λύσεις προβλημάτων) όπου ακόμα πιο σύνθετα προβλήματα λύνονται μέσω της αναπαράστασης και της γλώσσας η οποία εξακολουθεί μαζί με τη σκέψη είναι ακόμα εγωκεντρικές και το παιδί μεταβιβάζεται στο "στάδιο συγκεκριμένων λειτουργιών".
Τα παιχνίδια για τα παιδιά αυτής της ηλικίας θα πρέπει να βοηθούν το παιδί να αναπτύξει νέες επιδεξιότητες και τη δημιουργικότητά του.
-Αθλητικός εξοπλισμός (μπάσκετ, τέρματα κλπ)
-Ψαλίδια με αμβλυμμένες άκρες, σετ ραπτικής
-Πατίνια με προστατευτικό εξοπλισμό
-Σχοινάκι
-Ποδήλατα
-Επιτραπέζια παιχνίδια
-Κουκλοθέατρο, μαριονέτες
-Βαλιτσάκια γιατρού και νοσοκόμας
-Αντικείμενα εικαστικά
-Υλικά δραματοποίησης
-Δραστηριότητες νοικοκυριού όπως μαγείρεμα, σιγύρισμα, κηπουρική, περιποίηση ζώου
-Ομαδικά παιχνίδια
-Παιχνίδια στον Η/Υ
-Μουσικά όργανα
-Μικρά εργαστήρια δραστηριοτήτων
-Παιχνίδια για την εκμάθηση αριθμών, γραμμάτων, γραφής
-Ακροστιχίδες
-Παιχνίδια σύνθετων κατασκευών
-Παιχνίδια διαφορών
-Παιχνίδια προβολής εικόνων (π.χ. view master, video projector κλπ)
–Σετ χειροτεχνίας
–Σύνθετα παζλ
- 10-14 ετων
Η ηλικία της προεφηβείας και της εφηβείας. Σύμφωνα με τον Piaget, η ολοκλήρωση του σταδίου των "συγκεκριμένων λειτουργιών" όπου η ανάπτυξη προχωρά από την προ-λογική σκέψη στην λογική λύση συγκεκριμένων προβλημάτων μέσω της αναστρεψιμότητας, υπάρχει η ανάγκη της επιθυμίας και η πλήρης αυτονομία και σκοπιμότητα στο "στάδιο των τυπικών λειτουργιών" όπου ο προέφηβος και ο έφηβος λύνει λογικά όλων των τύπων τα προβλήματα όπως και πολύπλοκα λεκτικά και υποθετικά προβλήματα, σκέφτεται επιστημονικά και ωριμάζουν οι γνωστικές δομές του.
Σε αυτές τις ηλικίες, τα παιχνίδια και οι διασκεδαστικές εμπειρίες πρέπει να έχουν ξεκάθαρες δομές και κανόνες και περιλαμβάνουν ανάπτυξη δεξιοτήτων και κοινωνική διαντίδραση μέσα σε ατμόσφαιρα ανταγωνισμού. Οι δράσεις και τα αποτελέσματα, συγκρίνονται με τους συνομήλικους, μέσω των οποίων στο παιδί. Ιδανικά γι’ αυτές τις ηλικίες είναι τα διάφορα χόμπυ και οι επιστημονικές ενασχολήσεις.
-Παιχνίδια στους υπολογιστές
-Ραπτική, πλέξιμο, κέντημα
-Συναρμολογήσεις
-Κατασκευές
-Μικροσκόπια / τηλεσκόπια
-Επιτραπέζια παιχνίδια
-Αθλητικός εξοπλισμός
-Συλλογές
-Σετ περιποίησης εαυτού
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου