Η ψυχολογία φαίνεται να επαναφέρει στο προσκήνιο μια μεγάλη συζήτηση γύρω από το πώς μεγάλωσαν τα παιδιά των δεκαετιών του 1960 και του 1970 και γιατί πολλοί τα θεωρούν σήμερα πιο ανθεκτικά ψυχικά και συναισθηματικά.

Σύμφωνα με σύγχρονες έρευνες, η ανθεκτικότητα αυτή δεν συνδέεται απαραίτητα με «καλύτερη» ανατροφή, αλλά με το γεγονός ότι τα παιδιά εκείνης της εποχής είχαν πολύ μεγαλύτερη ελευθερία, λιγότερη επιτήρηση και αναγκάζονταν συχνά να λύνουν μόνα τους τα προβλήματα της καθημερινότητας.

Από το «γύρνα πριν νυχτώσει» στην απόλυτη επιτήρηση

Για πολλές οικογένειες εκείνης της εποχής, το παιχνίδι έξω από το σπίτι χωρίς συνεχή έλεγχο θεωρούνταν φυσιολογικό. Τα παιδιά έκαναν βόλτες με ποδήλατα, εξερευνούσαν τις γειτονιές και μάθαιναν να διαχειρίζονται μόνα τους μικρές συγκρούσεις και δυσκολίες.

Σήμερα, η πραγματικότητα μοιάζει πολύ διαφορετική. Πολλοί γονείς παρακολουθούν συνεχώς πού βρίσκεται το παιδί τους μέσω κινητού τηλεφώνου ή παρεμβαίνουν άμεσα σε κάθε πρόβλημα που προκύπτει.

Τι έδειξε η νέα μελέτη

Μετα-ανάλυση που βασίστηκε σε 52 διαφορετικές έρευνες εντόπισε σταθερή συσχέτιση ανάμεσα στην υπερβολικά ελεγκτική γονεϊκή συμπεριφορά και σε αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης στα παιδιά καθώς μεγαλώνουν.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι δεν αποδεικνύεται σχέση αιτίας και αποτελέσματος, ωστόσο τα δεδομένα δείχνουν πως η υπερπροστασία ίσως στερεί από τα παιδιά βασικές δεξιότητες αυτορρύθμισης και διαχείρισης δυσκολιών.

Τι σημαίνει «γονέας ελικόπτερο»

Η λεγόμενη υπερπροστατευτική ανατροφή δεν αφορά απλώς τη φροντίδα ή τη συμμετοχή των γονιών στη ζωή των παιδιών.

Περιγράφει περισσότερο μια συνεχή παρέμβαση σε κάθε δυσκολία: από καβγάδες με φίλους μέχρι σχολικά θέματα ή αθλητικές δραστηριότητες. Οι ειδικοί σημειώνουν πως όταν τα παιδιά δεν έχουν χώρο να διαχειριστούν μικρές αποτυχίες ή απογοητεύσεις, δυσκολεύονται περισσότερο να αναπτύξουν ανθεκτικότητα.

Η σημασία του ελεύθερου παιχνιδιού

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στο ελεύθερο παιχνίδι, το οποίο φαίνεται να βοηθά σημαντικά στην ανάπτυξη της αυτορρύθμισης.

Έρευνες έδειξαν ότι τα παιδιά που είχαν περισσότερες ευκαιρίες για ανεξάρτητο παιχνίδι στην προσχολική ηλικία εμφάνισαν καλύτερη συναισθηματική διαχείριση και μεγαλύτερη αυτονομία αργότερα.

Παράλληλα, οι ειδικοί αναφέρονται και στο «ριψοκίνδυνο παιχνίδι», όπως το σκαρφάλωμα ή η εξερεύνηση χωρίς συνεχή επίβλεψη, το οποίο φαίνεται να ενισχύει την κοινωνική ανάπτυξη και την ικανότητα αξιολόγησης κινδύνου.

Η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει παραμέληση

Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν πάντως ότι τα ευρήματα δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση υπεράσπιση της παραμέλησης των παιδιών.

Η ουσία, όπως τονίζουν, βρίσκεται στην ισορροπία: τα παιδιά χρειάζονται ασφάλεια και στήριξη, αλλά και ευκαιρίες να δοκιμάζουν, να αποτυγχάνουν και να διαχειρίζονται μικρές δυσκολίες μόνα τους.

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η ψυχική ανθεκτικότητα δεν «χτίζεται» μέσα από μια μεγάλη στιγμή, αλλά μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες που βοηθούν τα παιδιά να αποκτούν αυτοπεποίθηση και ανεξαρτησία.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Development and Psychopathology.