Κάθε άνοιξη, χιλιάδες έφηβοι στην Ελλάδα μπαίνουν σε μια περίοδο που για πολλές οικογένειες θυμίζει μαραθώνιο ψυχολογικής πίεσης. Οι Πανελλήνιες εξετάσεις εξακολουθούν να αποτελούν το βασικό «εισιτήριο» για την ανώτατη εκπαίδευση, με το αποτέλεσμα να κρίνεται συχνά μέσα σε λίγες ώρες και λίγα γραπτά.

Για δεκαετίες, το ελληνικό σύστημα υπερασπίζεται τον αδιάβλητο χαρακτήρα του. Την ίδια στιγμή, όμως, δέχεται έντονη κριτική για την υπερσυγκέντρωση άγχους, την εξάρτηση και την οικονομική εξόντωση από τα φροντιστήρια και την αίσθηση ότι η πορεία ενός παιδιού αξιολογείται σχεδόν αποκλειστικά μέσα από μία εξεταστική διαδικασία υψηλής έντασης.

Μέσα σε όλον αυτόν τον προβληματισμό, είναι εύλογο να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη. Δίνουν παντού οι μαθητές εξετάσεις αντίστοιχες με τις Πανελλήνιες; Πόσο μετρά η συνολική σχολική πορεία; Και υπάρχουν τελικά συστήματα που ασκούν λιγότερη πίεση στους εφήβους;

Η ευρωπαϊκή εικόνα δείχνει ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο μοντέλο. Υπάρχουν όμως πολλές χώρες που επιχειρούν να κατανείμουν την αξιολόγηση σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και όχι σε μία μόνο εξεταστική «μάχη».

Ελλάδα: Ένα σύστημα που βασίζεται αποκλειστικά στις εξετάσεις

Στην Ελλάδα, η πρόσβαση στα πανεπιστήμια καθορίζεται κυρίως από τις επιδόσεις στις Πανελλαδικές εξετάσεις. Οι μαθητές διαγωνίζονται πανεθνικά στα ίδια θέματα και η βαθμολογία τους διαμορφώνει τη σειρά εισαγωγής στις σχολές.

Το μοντέλο θεωρείται αντικειμενικό, καθώς όλοι εξετάζονται με τους ίδιους όρους. Ωστόσο, η κριτική που ασκείται εδώ και χρόνια είναι ότι η πίεση συγκεντρώνεται σε λίγες ημέρες, η παραπαιδεία λειτουργεί ουσιαστικά ως παράλληλο εκπαιδευτικό σύστημα και η ψυχική επιβάρυνση για πολλούς εφήβους και τις οικογένειές τους είναι ιδιαίτερα έντονη.

Ειδικοί ψυχικής υγείας επισημαίνουν κάθε χρόνο ότι η περίοδος των εξετάσεων συνοδεύεται από αυξημένα επίπεδα άγχους, αϋπνίας και ψυχολογικής εξουθένωσης σε αρκετούς μαθητές.

Πώς γίνεται η εισαγωγή στο πανεπιστήμιο σε άλλες χώρες της Ευρώπης;

Γαλλία: Η συνολική εικόνα του μαθητή παίζει σημαντικό ρόλο

Στη Γαλλία, η εισαγωγή στην ανώτατη εκπαίδευση γίνεται κυρίως μέσω της εθνικής πλατφόρμας Parcoursup, η οποία παραμένει σε ισχύ και για το 2026.

Οι μαθητές δηλώνουν τις επιλογές τους και αξιολογούνται με βάση τη συνολική σχολική επίδοση, τους βαθμούς του λυκείου, τον φάκελο υποψηφιότητας αλλά και τα κριτήρια κάθε σχολής. Η λογική του γαλλικού συστήματος είναι ότι η πορεία ενός παιδιού δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από μία εξέταση υψηλής πίεσης.

Το μοντέλο έχει δεχθεί κριτική για τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων και για πιθανές κοινωνικές ανισότητες, ωστόσο θεωρείται λιγότερο «ασφυκτικό» από το ελληνικό εξετασιοκεντρικό πλαίσιο.

Γερμανία: Μεγάλη βαρύτητα στη σχολική πορεία

Στη Γερμανία, σημαντικό ρόλο παίζει το Abitur, δηλαδή ο τελικός βαθμός αποφοίτησης από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Για ορισμένες σχολές υψηλής ζήτησης εφαρμόζεται το Numerus Clausus, δηλαδή περιορισμός θέσεων με βάση τις επιδόσεις των υποψηφίων. Ωστόσο, δεν έχουν όλα τα τμήματα περιορισμούς, ενώ αρκετά πανεπιστήμια εφαρμόζουν και δικά τους κριτήρια επιλογής.

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η αξιολόγηση δεν βασίζεται αποκλειστικά σε μία εξεταστική περίοδο αλλά στη συνολική σχολική διαδρομή του μαθητή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η πίεση να κατανέμεται σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και όχι να κορυφώνεται μέσα σε λίγες ημέρες.

Ισπανία: Εξετάσεις πρόσβασης αλλά όχι ως μοναδικό κριτήριο

Στην Ισπανία, οι μαθητές δίνουν τις εξετάσεις πρόσβασης PAU, γνωστές παλαιότερα ως EBAU ή EvAU.

Το ισπανικό μοντέλο είναι μικτό. Η τελική βαθμολογία προκύπτει τόσο από τις εξετάσεις όσο και από τη συνολική επίδοση στο λύκειο. Παράλληλα, υπάρχουν επιπλέον μαθήματα που μπορούν να αυξήσουν τη βαθμολογία για συγκεκριμένες σχολές.

Σε σχέση με την Ελλάδα, το σύστημα θεωρείται πιο ευέλικτο, καθώς ο μαθητής δεν αξιολογείται μόνο από μία τελική εξεταστική δοκιμασία αλλά και από τη συνολική του εικόνα στο σχολείο.

Ολλανδία: Μεγαλύτερη αυτονομία στα πανεπιστήμια

Στην Ολλανδία, αρκετά πανεπιστήμια δέχονται φοιτητές με βάση το απολυτήριο και τις βασικές προϋποθέσεις πρόσβασης που θέτει το πρόγραμμα σπουδών τους.

Για ιδιαίτερα δημοφιλείς σχολές, εφαρμόζεται το numerus fixus, όπου τα ίδια τα πανεπιστήμια μπορούν να επιλέγουν τους υποψηφίους μέσα από συνεντεύξεις, motivation letters, πρόσθετα τεστ ή άλλες διαδικασίες αξιολόγησης.

Το ολλανδικό μοντέλο δίνει μεγαλύτερη αυτονομία στα πανεπιστήμια και επιχειρεί να αξιολογήσει όχι μόνο τη βαθμολογία αλλά και το κατά πόσο ο υποψήφιος ταιριάζει πραγματικά στο πρόγραμμα σπουδών που επιλέγει.

«Κάν’το όπως η Ευρώπη»

Παρά τις σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα εκπαιδευτικά συστήματα, στην Ευρώπη φαίνεται να κυριαρχεί σταδιακά μία διαφορετική φιλοσοφία: ότι η πρόσβαση στο πανεπιστήμιο δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από λίγες ημέρες εξετάσεων.

Σε αρκετές χώρες, αυτές που αναφέραμε αλλά και άλλες εντός και εκτός Ευρώπης, βλέπουμε ότι αξιολογείται περισσότερο η συνολική πορεία του μαθητή μέσα στο σχολείο, η συνέπεια, οι δεξιότητες και η ευρύτερη εκπαιδευτική του διαδρομή, παρά η επίδοση σε μία και μόνο εξέταση.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να στηρίζεται κυρίως σε ένα μοντέλο υψηλής εξεταστικής πίεσης, το οποίο πολλοί εκπαιδευτικοί και ειδικοί ψυχικής υγείας θεωρούν ότι επιβαρύνει δυσανάλογα τους εφήβους.

Ίσως η πραγματικότητα που βιώνουμε και η κοινωνία μας δείχνουν ότι ήρθε η ώρα να γίνει μια τολμηρή αλλαγή στο σύστημα εισαγωγής στα ελληνικά πανεπιστήμια και να πάψει η είσοδος στην ανώτερη εκπαίδευση να βιώνεται σαν η σημαντικότερη δοκιμασία της εφηβείας.