Γράφει η Πολυξένη Κ. Μπίστα, διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, τ. Σύμβουλος Α Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής

Έχουν πυκνώσει τον τελευταίο καιρό τα δημοσιεύματα για τα πρόσφατα αποτελέσματα της  PISA (2025) που σχετίζονται με την ανάγνωση/κατανόηση και τις επιστήμες στο ελληνικό σχολείο. 

Παράλληλα, ανάλογα είναι και εκείνα των Εθνικών Εξετάσεων Διαγνωστικού Χαρακτήρα οι οποίες θεσμοθετήθηκαν τον Μάιο 2022. 

Οι ερμηνείες πολλές, ανάλογα με το επιστημολογικό παράδειγμα που υιοθετείται, συνοδεύονται σχεδόν πάντοτε από προτάσεις. 

Το ζήτημα δεν είναι καινούριο και οι εκπαιδευτικοί όλων των ειδικοτήτων το γνωρίζουν, το διαπιστώνουν μέσα στη σχολική τάξη συχνά ανεξαρτήτως του κοινωνικοοικονομικού περιβάλλοντος στο οποίο βρίσκεται η σχολική μονάδα. 

Για τον σημαντικό ρόλο της ανάγνωσης στη συγκρότηση κριτικής και δημιουργικής σκέψης δεν υπάρχουν αμφιβολίες στην επιστημονική κοινότητα.

 Η έρευνα δείχνει ότι τα λογοτεχνικά κείμενα διευρύνουν τη γλωσσική κατάκτηση (language acquisition), προσφέροντας ένα κειμενικό πλαίσιο που έχει νόημα (meaningful context). 

Η πολυσημία του λογοτεχνικού κειμένου ενδυναμώνει την αναγνωστική συνείδηση και αυτοπεποίθηση, μέσω της υποκειμενικής και της συναισθηματικής ανταπόκρισης των μαθητών/μαθητριών και του διαλόγου μέσα στην τάξη. 

Γι΄ αυτό στα αναπτυγμένα εκπαιδευτικά συστήματα ο εκπαιδευτικός σχεδιασμός και οι εκπαιδευτικές πολιτικές θέτουν ως προτεραιότητα τη διδασκαλία λογοτεχνικών έργων, αποβλέποντας και στη δημιουργία  κοινότητας αναγνωστών.

Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα προκειμένου να ενισχυθεί ακόμα περισσότερο η ανάγνωση στο σχολείο, με τα νέα Προγράμματα Σπουδών έχει εισαχθεί με τρόπο διακριτό η διδασκαλία αυτοτελούς, εκτενούς λογοτεχνικού έργου σε όλες τις τάξεις των σχολείων της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, όπου γίνεται αναφορά στην «εκφραστική και κατανοούσα» ανάγνωση. 

Όμως η διδασκαλία του ολόκληρου λογοτεχνικού έργου από το 2024 καρκινοβατεί, παρόλο που υπάρχει θεσμική κατοχύρωση. 

Από την άλλη πλευρά στο «ελληνικό» IB ανθεί. 

Επιπροσθέτως, με την ένταξη του Πολλαπλού βιβλίου, σύμφωνα με το θεωρητικό του πλαίσιο, η Πολιτεία αποβλέπει στην επαφή των μαθητών/-τριών με ποικιλία εκπαιδευτικού υλικού έτσι ώστε να μπορούν να κατανοούν, να διαχωρίζουν, να συνδυάζουν κριτικά διαφορετικές πηγές, να ανταποκρίνονται σε σύνθετα γλωσσικά περιβάλλοντα.  

Πώς όμως αυτό θα επιτευχθεί αφού ήδη έχουν αναγγελθεί (sic) για βιβλία Λογοτεχνίας «βοηθήματα» όταν ακόμα δεν έχει στεγνώσει το μελάνι σε αυτά που θα διδαχτούν στις σχολικές τάξεις το 2027; 

Παράλληλα, πώς θα αναπτυχθούν οι αναγνωστικές ικανότητες των μαθητών/-τριών στο Λύκειο, όταν επιμένουμε σε Τράπεζα Θεμάτων «ανοικτή» με χιλιάδες Θέματα; 

 Ήδη είναι γνωστό στους παροικούντες στην Ιερουσαλήμ πως οι εκπαιδευτικοί κάτω από την πίεση που δέχονται, στο μάθημα Νεοελληνική Γλώσσα-Λογοτεχνία διδάσκουν τα Κριτήρια της Τράπεζας Θεμάτων. 

Πώς λοιπόν φανταζόμαστε την αλλαγή παραδείγματος στη διδασκαλία μέσα από το πολλαπλό βιβλίο;

Σύμφωνα με όσα επισημάνθηκαν παραπάνω σχεδόν τηλεγραφικά, κατά τη γνώμη μου, ο στόχος «να αμφισβητεί δημιουργικά» ο μαθητής/-τρια -που χρόνια τώρα αναμασάμε-, ενώ επικαλούμαστε έρευνες και μετρήσεις, δεν θα πραγματοποιηθεί αν δεν υπάρξουν αλλαγές, επιστημονικά, παιδαγωγικά μελετημένες, με μακρύ χρονικό ορίζοντα και συστηματική, στοχαστική παρακολούθηση.