Λουπίτα Νιόνγκο: Η φαρισαϊκή υποκρισία των θρανίων μας
Αλέξανδρος Βουδούρης
Η μάθηση συνεπάγεται ζωντάνια, να αισθάνονται κατάψυχα οι μαθητές τον ομηρικό στίχο « πεθαίνουμε και χανόμαστε μια για πάντα σαν τα φύλλα των δέντρων»
Στον απόηχο της πολύκροτης πρεμιέρας της Νολανικής Οδύσσειας και των βαρύγδουπων δηλώσεων της βραβευμένης με Όσκαρ ηθοποιού Λουπίτα Νιόνγκο, η νηνεμία της σκέψης μου μέ ξέβρασε στην ακτή ενός προβλήματος σπουδαιότερου από την απαίδευτη φύση της πρωταγωνίστριας, ή τις αστοχίες της Χολιγουντιανής παραγωγής.
Και αυτό δεν είναι άλλο από την εγχώρια στηλίτευση των εν λόγω δηλώσεων, καθώς πρόκειται για ολοφάνερη φαρισαϊκή υποκρισία του λαού μας, η οποία οδηγεί στον Σταυρό και στον θάνατο δίχως Ανάσταση τα παρθένα μυαλά των παιδιών μας.
Το μόνο εύκολο είναι η καταδίκη των άλλων, αλλά ποιός τόλμησε να ομολογήσει τη δική του άγνοια ως προς το τί σημαίνει Όμηρος κι, εν γένει, αρχαία ελληνική γραμματεία; Ποιός τόλμησε να καταδικάσει την επιδερμική προσέγγιση του εκπαιδευτικού συστήματος ως προς εκείνην; Γεγονός που έχει υποβαθμίσει τις ανθρωπιστικές σπουδές σε μια ευτελή ενασχόληση, με το περιεχόμενό τους να έχει μετατραπεί σε λόγια του αέρα. Κι αν οι κάτοχοι προσωπικών blog γνώμης δεν αντιλαμβάνονται το βάρος του ονείδους, οι καθηγητές και οι καθηγήτριες όφειλαν να αισθανθούν, τουλάχιστον, τη Δαμόκλειο Σπάθα και την ευθύνη που βαραίνει το κεφάλι τους. Αλλά, απ' ό,τι φαίνεται, η εποχή του Δελμούζου, του Βάρναλη και του Συκουτρή διήρκησε περίπου όσο το φτερούγισμα μιας πεταλούδας, με αποτέλεσμα να μην γίνει αντιληπτή.
Και πώς να γίνει άλλωστε; Τη στιγμή που ο Θουκυδίδης μάς είχε προειδοποιήσει (Ά,20.3) πως ο άνθρωπος είναι μόνιμος εραστής του εύκολου και αβασάνιστου, ενώ, με ανάλογη θέληση, αποστρέφεται τον κόπο. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο η συντριπτική πλειοψηφία των αιθουσών, δημοσίων και μη σχολείων, καταδυναστεύεται από τη μέθοδο της μετωπικής διδασκαλίας. Ενός τρόπου μετάδοσης πληροφοριών, δηλαδή, όπου ο καθηγητής/ η καθηγήτρια, με μέτωπο προς τους μαθητές, εν είδει αυθεντίας, αναμασά γνώσεις, τις οποίες τα παιδιά αποστηθίζουν, χρησιμοποιούν για μια στιγμή στις εξετάσεις κι, έπειτα, ξεχνούν το καλοκαίρι.
Έτσι οι θεωρητικές επιστήμες μετατρέπονται σ'ένα βαρετό και ξένο απολίθωμα με « μαγική δύναμη» ( για να δανειστώ κι έναν όρο από το νέο εγχειρίδιο διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών της Ά Γυμνασίου) τη στείρα, μαθηματικοποιημένη άσκηση αποστήθισης κανόνων, υποτακτικών, ευκτικών και ανώμαλων ρημάτων. Σ'αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, κινούνται οι εκπαιδευτικοί, λησμονώντας, ή και αγνοώντας πλήρως, την εντελέχεια - κατά τον Αριστοτελικό ορισμό - του επαγγέλματός τους: την ανύψωση ανθρώπων στην κορυφή της νόησης απ'τον βάλτο της νοητικής αδράνειας.
Ωστόσο, η κινητοποίηση της σκέψης είναι άρρηκτα συνυφασμένη με τη βίωση της ζωής ( ο ημερήσιος τρύγος που έλεγε ο Οράτιος). Εμείς μαθαίνουμε στα παιδιά θεωρίες, όχι πράξεις, όχι πραγματικότητα. Η μάθηση συνεπάγεται ζωντάνια, να αισθάνονται κατάψυχα οι μαθητές τον ομηρικό στίχο « πεθαίνουμε και χανόμαστε μια για πάντα σαν τα φύλλα των δέντρων» ( Ομήρου Ζ,146), ή τον θεόπνευστο του Αισχύλου « θα μάθεις σαν πάθεις»( Αισχυλ. Αγαμ. 178). Να τούς αποδείξει ο καθηγητής,με μαθηματική ακρίβεια, πως στο πλατωνικό κείμενο οι προθέσεις κρύβουν ολόκληρα συστήματα σκέψης· έτσι η επιλογή του ρήματος ἀναμιμνήσκομαι λόγου χάρη, αντί του απλού μιμνήσκομαι, σηματοδοτεί την κίνηση της ψυχής προς την αιώνια γνώση. Πως η σειρά των λέξεων στον Θουκυδίδη, κατά την περιγραφή του Λοιμού, δεν είναι τυχαία, με τη λέξη - σόκ ( «Νόσος», «Στάσις»κλπ.) να τοποθετείται στην αρχή και το ρήμα στο τέλος της περιόδου, δημιουργώντας έτσι μια ανατροπή, ακριβώς όπως ένα κοντινό, τρομακτικό (close-up) πλάνο σε μια σύγχρονη ταινία. Ή πως η διάκριση βραχέων - μακρών συλλαβών δεν είναι ανούσια, καθώς ο εντοπισμός συσσωρευμένων βραχέων, για παράδειγμα, αποτυπώνει οργανικά το λαχάνιασμα του τρόμου στον Ευριπίδη, λειτουργώντας όπως τα σύγχρονα μουσικά beats.
Για να επιτευχθεί, όμως, αυτή η νοηματική ανατροπή, η εκπαίδευση οφείλει να εντάξει στην καθημερινή πρακτική σύγχρονες, διεθνώς αναγνωρισμένες μεθόδους. Πρώτη και κυρίαρχη η μέθοδος του Κριτικού Γραμματισμού ( Critical Literacy), η οποία ωθεί τον μαθητή να μην δέχεται παθητικά το κείμενο, αλλά ν' αναλύει κριτικά τις κοινωνικές, ιδεολογικές και πολιτικές δομές της εποχής του. Αν εφαρμοστεί ο Κριτικός Γραμματισμός, ο μαθητής δεν θ' αναρωτηθεί ποτέ αφελώς αν ο Όμηρος « περιθωριοποίησε» τις γυναίκες · θα έχει αποκωδικοποιήσει το ιστορικό πλαίσιο, ανακαλύπτοντας τη δύναμη της Πηνελόπης μέσα από το πρωτότυπο. Παράλληλα, η Υφολογική Ανάλυση ( Stylistics) και η Σωκρατική Μέθοδος μπορούν να μετατρέψουν την τάξη από « νεκροτομείο » σε ζωντανό πνευματικό εργαστήρι, όπου η γνώση κατακτάται μέσα από δομημένο διάλογο και ανοιχτά ερωτήματα.
Κι αν αυτές οι προτάσεις φαντάζουν «ρομαντικές», ή ανεφάρμοστες στο ανταγωνιστικό μας σύστημα εξετάσεων η διεθνής επιστημονική κοινότητα έρχεται να ανατρέψει τις βεβαιότητές μας. Πρόσφατη μελέτη των ερευνητών Gebremariam και Weldeyohames, η οποία δημοσιεύτηκε στο έγκριτο διεθνές περιοδικό SAGE OPEN (Τόμος 15, Τεύχος 3, 2025) αποδεικνύει με σαφή δεδομένα ότι η συστηματική εισαγωγή στρατηγικών κριτικής ανάγνωσης αναβαθμίζει θεαματικά την ικανότητα κατανόησης κειμένου και τις σχολικές επιδόσεις των εφήβων. Η κριτική σκέψη δεν στερεί τα 20άρια· αντίθετα, η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι η ικανότητα βαθιάς, κριτικής επεξεργασίας του λόγου αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους δείκτες για την ακαδημαϊκή επιτυχία των μαθητών.
Τα αρχαία κείμενα επιβίωσαν για αιώνες, επειδή φέρουν μέσα τους μια εσωτερική, πνευματική φωτιά, που αφορά την ανθρώπινη ύπαρξη. Αν η παιδεία μας συνεχίσει να τ' αντιμετωπίζει ως πεθαμένα εργαλεία ενός άτυπου διαγωνισμού, τότε εμείς οι ίδιοι τά οδηγούμε στη λήθη, πολύ πιο αποτελεσματικά απ' οποιαδήποτε άστοχη δήλωση του Χόλιγουντ . Το στοίχημα είναι να επιστρέψουμε στην αριστοκρατική ουσία του λόγου. Και αυτό το στοίχημα κερδίζεται μόνο όταν κρατάμε το επίπεδο εκεί που τού αρμόζει: σταθερά ψηλά. alfavita
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου