Ψηφιακοί βοηθοί, αυτόματη ανατροφοδότηση, προσαρμοστικές πλατφόρμες μάθησης και «έξυπνα» συστήματα αξιολόγησης δημιουργούν ένα εύλογο ερώτημα: θα αντικαταστήσει η ΤΝ τους εκπαιδευτικούς; Και, τελικά, θα χάσουν τη δουλειά τους;
Η απάντηση δεν είναι ούτε απλή ούτε ενιαία. Το μέλλον δεν εξελίσσεται σε μία μόνο κατεύθυνση. Αντίθετα, μπορούμε να το προσεγγίσουμε ως ένα σύνολο πιθανών σεναρίων, όπως προτείνει το πλαίσιο των «Τεσσάρων Μελλόντων» του Jim Dator: Συνέχιση Ανάπτυξης, Κατάρρευση, Πειθαρχία, Μετασχηματισμός. Κάθε σενάριο δίνει μια διαφορετική απάντηση στο ίδιο ερώτημα.
1. Συνέχιση Ανάπτυξης: η ΤΝ ως βοηθός, όχι ως αντικαταστάτης
Στο πιο ρεαλιστικό και ήδη ορατό σενάριο, η ΤΝ ενσωματώνεται σταδιακά στην εκπαίδευση ως εργαλείο ενίσχυσης. Αναλαμβάνει επαναλαμβανόμενες και χρονοβόρες εργασίες (π.χ. βασική ανατροφοδότηση, προσχέδια ασκήσεων, ανάλυση προόδου) και αφήνει στους εκπαιδευτικούς τον πυρήνα της παιδαγωγικής δουλειάς, που περιλαμβάνει τη σχέση με τον μαθητή, τη διδακτική κρίση και την τελική αξιολόγηση.
Σε αυτή την εκδοχή, οι εκπαιδευτικοί δεν αντικαθίστανται, αλλά αλλάζει ο ρόλος τους. Λιγότερη γραφειοκρατία, περισσότερος χρόνος για καθοδήγηση, σχεδιασμό μαθημάτων και υποστήριξη μαθητών. Η εργασία δεν εξαφανίζεται, μετασχηματίζεται.
2. Κατάρρευση: η ΤΝ ως εργαλείο λιτότητας
Το πιο ανησυχητικό σενάριο είναι εκείνο όπου η ΤΝ χρησιμοποιείται κυρίως ως μέσο μείωσης κόστους. Πλατφόρμες αυτομάθησης αντικαθιστούν ώρες διδασκαλίας, ψηφιακοί πράκτορες αναλαμβάνουν ρόλους που κανονικά απαιτούν ανθρώπινη παρουσία, και οι εκπαιδευτικοί μετατρέπονται σε απλούς «επόπτες συστημάτων».
Εδώ εμφανίζεται η πραγματική απειλή για θέσεις εργασίας, η οποία συμπεριλαμβάνει πάγωμα προσλήψεων, αύξηση αναλογιών μαθητών-εκπαιδευτικών και υποβάθμιση του επαγγέλματος. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η τεχνολογία «δουλεύει καλύτερα», αλλά ότι επιλέγεται επειδή είναι φθηνότερη. Το αποτέλεσμα είναι απώλεια ποιότητας, αποδυνάμωση της παιδαγωγικής σχέσης και τελικά κρίση εμπιστοσύνης προς το εκπαιδευτικό σύστημα.
3. Πειθαρχία: ΤΝ με κανόνες και λογοδοσία
Στο σενάριο της Πειθαρχίας, η ΤΝ υιοθετείται με σαφή θεσμικά όρια. Επιτρέπεται να αυτοματοποιεί χαμηλού ρίσκου εργασίες, αλλά για κρίσιμες αποφάσεις, όπως η πρόοδος, η βαθμολόγηση και η πιστοποίηση, απαιτείται ανθρώπινη εποπτεία, διαφάνεια και δυνατότητα αμφισβήτησης.
Οι εκπαιδευτικοί όχι μόνο δεν χάνουν τη δουλειά τους, αλλά αποκτούν νέους επαγγελματικούς ρόλους, όπως σχεδιαστές μαθησιακών εμπειριών, επικυρωτές αξιολόγησης και διαχειριστές δεδομένων και δεοντολογίας. Η ΤΝ χρησιμοποιείται για να ελαφρύνει τον φόρτο και να αναβαθμίσει το επάγγελμα και όχι για να το συρρικνώσει. Δημόσιοι οργανισμοί όπως η UNESCO τονίζουν ότι χωρίς ανθρώπινη εποπτεία και επιμόρφωση, η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι βιώσιμη.
4. Μετασχηματισμός: νέες μορφές μάθησης και νέοι ρόλοι
Στο πιο ριζοσπαστικό σενάριο, η ίδια η έννοια της τάξης αλλάζει. Η μάθηση γίνεται πολυτροπική, εμβυθιστική, με χρήση εικονικών περιβαλλόντων, avatars και έξυπνων πρακτόρων. Ο εκπαιδευτικός δεν εξαφανίζεται, αλλά μετατρέπεται σε αρχιτέκτονα μαθησιακών εμπειριών και εγγυητή παιδαγωγικών και ηθικών ορίων.
Εδώ το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει τεχνολογική ανάπτυξη με τη χρήση ΤΝ, αλλά ποιος θα ορίζει το νόημα και τους στόχους της μάθησης. Αν αυτοί παραμείνουν ανθρώπινοι, οι εκπαιδευτικοί παραμένουν αναντικατάστατοι. Αν όχι, ο μετασχηματισμός κινδυνεύει να διολισθήσει σε μια νέα μορφή Κατάρρευσης.
Το συμπέρασμα
Η ΤΝ δεν καταργεί από μόνη της το επάγγελμα του εκπαιδευτικού. Μπορεί να καταργήσει ορισμένες εργασίες, όχι όμως τη σημασία της ανθρώπινης παιδαγωγικής παρουσίας. Το αν θα χαθούν θέσεις εργασίας δεν το καθορίζει η τεχνολογία, αλλά οι πολιτικές και θεσμικές επιλογές που γίνονται γύρω από τη χρήση της.
Αν η ΤΝ χρησιμοποιηθεί με κανόνες, διαφάνεια και επένδυση στους ανθρώπους, μπορεί να οδηγήσει σε ένα πιο ανθρώπινο και ποιοτικό εκπαιδευτικό σύστημα. Αν χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο λιτότητας και αντικατάστασης, τότε πράγματι θα δούμε απώλειες θέσεων και υποβάθμιση της διδασκαλίας. Το μέλλον της εκπαίδευσης δεν θα το αποφασίσουν οι αλγόριθμοι, αλλά οι επιλογές των κοινωνιών για το πώς θέλουν να μορφώνουν τους πολίτες τους.
Αντλήθηκαν πληροφορίες από το άρθρο του γραφόντα: Georgiou, G. P. (2026). Envisioning the futures of language education in the era of artificial intelligence. Journal of Futures Studies (in press).
*Δρ Γιώργος Π. Γεωργίου
Επίκουρος Καθηγητής Γλωσσολογίας
Αντιπρόεδρος Τμήματος Γλωσσών και Λογοτεχνίας
Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου