Έρευνα δείχνει ότι ο τρόπος που οι γονείς «διαβάζουν» τον θυμό επηρεάζει τις αντιδράσεις των παιδιών

Οι εκρήξεις θυμού και οι επιθετικές αντιδράσεις στα παιδιά συχνά εμφανίζονται ξαφνικά, αφήνοντας γονείς και εκπαιδευτικούς να αναρωτιούνται τι τις προκαλεί. Μια νέα επιστημονική έρευναέρχεται να φωτίσει έναν λιγότερο προφανή αλλά εξαιρετικά σημαντικό παράγοντα: τον τρόπο με τον οποίο γονείς και παιδιά αντιλαμβάνονται και «διαβάζουν» τον θυμό στα πρόσωπα των άλλων.

Η μελέτη, που υπογράφουν οι Αντώνιος Ι. Χρίστου, Κώστας Φάντης, Ιωάννης Μαυρομμάτης και Γεωργία Σούρσου, δείχνει ότι η συναισθηματική επικοινωνία μέσα στην οικογένεια -ακόμη και σε τόσο μικρές λεπτομέρειες όσο το πού εστιάζει κανείς το βλέμμα του- μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση ή την ένταση της επιθετικότητας των παιδιών.

Τι εξέτασε η έρευνα

Στο πλαίσιο της μελέτης, γονείς και παιδιά κλήθηκαν να παρατηρήσουν φωτογραφίες προσώπων που εξέφραζαν θυμό. Με τη βοήθεια ειδικής κάμερας παρακολούθησης ματιών (eye-tracking), οι ερευνητές κατέγραψαν πού ακριβώς εστίαζαν το βλέμμα τους – για παράδειγμα, στα μάτια ή σε άλλα σημεία του προσώπου.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά που έδιναν υπερβολική προσοχή στα «θυμωμένα μάτια» ήταν πιο πιθανό να αντιδρούν επιθετικά στην καθημερινή τους ζωή. Αυτό όμως ίσχυε μόνο σε μία περίπτωση: όταν οι ίδιοι οι γονείς τους δεν έδειχναν αντίστοιχη προσοχή στα σημάδια του θυμού.

Αντίθετα, όταν οι γονείς παρατηρούσαν και εκείνοι ενεργά τα συναισθηματικά σήματα -όταν, δηλαδή, «κοίταζαν τον θυμό κατάματα»- τα παιδιά εμφάνιζαν καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση και λιγότερες επιθετικές αντιδράσεις.

Ο ρόλος της σχέσης γονέα–παιδιού

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα της έρευνας αφορά τα παιδιά που αισθάνονται λιγότερο κοινωνικά συνδεδεμένα. Σε αυτά τα παιδιά, ο κίνδυνος επιθετικής συμπεριφοράς ήταν μεγαλύτερος όταν οι γονείς τους ήταν υπερβολικά συναισθηματικά ευαίσθητοι, χωρίς όμως να υπάρχει κοινός τρόπος επεξεργασίας των συναισθημάτων.

Με άλλα λόγια, δεν αρκεί μόνο η ευαισθησία ή η καλή πρόθεση. Αυτό που φαίνεται να έχει σημασία είναι το κατά πόσο γονείς και παιδιά «συντονίζονται» συναισθηματικά και μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να επεξεργάζονται μαζί τα δύσκολα συναισθήματα, όπως ο θυμός.

Γιατί έχει σημασία αυτή η ανακάλυψη

Μέχρι σήμερα, η παιδική επιθετικότητα αντιμετωπίζεται συνήθως αφού το πρόβλημα έχει ήδη εκδηλωθεί. Η συγκεκριμένη μελέτη δείχνει ότι υπάρχουν πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια, τα οποία σχετίζονται με τον τρόπο που γονείς και παιδιά προσλαμβάνουν τα συναισθηματικά ερεθίσματα.

Το πιο καινοτόμο στοιχείο της έρευνας είναι ότι δεν εστιάζει αποκλειστικά στο παιδί, αλλά στη δυναμική της σχέσης γονέα–παιδιού. Όταν αυτή η συναισθηματική «ασυμφωνία» υπάρχει, αυξάνεται η πιθανότητα αντιδραστικής επιθετικότητας.

Τα ευρήματα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν από σχολεία, ειδικούς ψυχικής υγείας και οικογενειακά προγράμματα πρόληψης, προτείνοντας παρεμβάσεις που ενισχύουν την κοινή συναισθηματική κατανόηση μέσα στην οικογένεια.

Ένα μήνυμα προς τους γονείς

Όπως επισημαίνει ο Δρ. Αντώνιος Ι. Χρίστου από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, τα παιδιά δεν επεξεργάζονται τα συναισθήματα απομονωμένα. Ο συναισθηματικός τους κόσμος διαμορφώνεται μέσα στη σχέση που έχουν με τους γονείς τους.

Ίσως τελικά η αλλαγή να μην απαιτεί μεγάλες και σύνθετες παρεμβάσεις. Μερικές φορές, το να παρατηρούμε μαζί, να αναγνωρίζουμε μαζί και να μιλάμε για τα συναισθήματα -ακόμη και για τον θυμό- μπορεί να αποτελέσει το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα για μια πιο ήρεμη και υγιή συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών μας.