Από το 1862 στο 2026: Δέκα ερωτήματα για το σχολείο που παραμένουν αναπάντητα
Την 1η Ιουλίου 1862, ο υπουργός Παιδείας Δ. Χατζίσκος ρωτούσε τους διευθυντές των σχολείων μέσης εκπαίδευσης ποια ήταν, από την πείρα τους, τα κρίσιμα ζητήματα που έπρεπε να αντιμετωπιστούν νομοθετικά. Από τα 36 ερωτήματα σταχυολογούμε δέκα που, 164 χρόνια αργότερα, μοιάζουν εντυπωσιακά επίκαιρα.
1. Πολλά μαθήματα από μικρή ηλικία;
«Το να επιφορτίζονται οι μικράς ηλικίας μαθηταί […] με πολλά συγχρόνως μαθήματα δεν φέρει βλάβην;» [1862]
Το 2026, οι μαθητές/-τριες διδάσκονται πολλά μαθήματα ήδη από το Δημοτικό, ενώ τα Αγγλικά έχουν φτάσει και στο Νηπιαγωγείο.
2. Είναι αναγκαία τα Λατινικά;
«Η διδασκαλία της Λατινικής […] θεωρείται εν γένει αναγκαία;» [1862]
Το 2026, τα Λατινικά εξακολουθούν να αποτελούν βασικό μάθημα της Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών.
- Πώς πρέπει να διδάσκεται η γραπτή έκφραση; Το 1862 τίθεται το ερώτημα αν χρειάζονται «έγγραφοι ασκήσεις» με «μικρά τινα διηγήματα» και πώς πρέπει να γίνονται. Το 2026, ακόμη συζητιέται πως θα εξετασθεί και θα βαθμολογηθεί η γλώσσα.
- Πώς θα προσελκυστούν νέοι στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού; «Οποία μέτρα θεωρούνται σκόπιμα προς προσέλκυσιν των φοιτητών […] εις το διδασκαλικόν επάγγελμα;» [1862]
Το 2026, οι βάσεις εισαγωγής σε πολλές «καθηγητικές» σχολές έχουν σχεδόν καταρρεύσει.
5. Τι Θρησκευτικά θέλουμε στο σχολείο;
Το 1862 αναζητείται τρόπος η χριστιανική διδασκαλία να μορφώνει την καρδιά χωρίς να «σκοτίζη τον νουν» με δογματικές συζητήσεις.
Το 2026, η συζήτηση για τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο του μαθήματος των Θρησκευτικών συνεχίζεται.
6. Πόση Χημεία και Φυσική χρειάζεται το σχολείο;
«Η χημεία και η φυσική ιστορία πρέπει να διδάσκωνται εν τοις γυμνασίοις;» [1862]
Το 2026, η Χημεία συνεχίζει να «υποεκπροσωπείται» στα ωρολόγια προγράμματα.
7. Μπορεί ένας εκπαιδευτικός να διδάσκει και άλλα μαθήματα;
Το 1862 τίθεται το ερώτημα αν οι καθηγητές Γαλλικών πρέπει να περιορίζονται «εις μόνην την διδασκαλίαν της Γαλλικής γλώσσης».
Το 2026 υπάρχουν οι «δεύτερες αναθέσεις», αλλά εξακολουθεί να αμφισβητείται η δυνατότητα εκπαιδευτικών να διδάσκουν μαθήματα άλλης ειδικότητας. Και μια έμφυλη παρατήρηση: «οι καθηγηταί της Γαλλικής» αποτελούν πλέον μειοψηφία στον κλάδο.
8. Πόσοι μαθητές πρέπει να είναι σε μια τάξη;
«Πόσον αριθμόν μαθητών πρέπει να περιέχη κατ' ανώτατον όρον εκάστη τάξις;» [1862]
Το 2026, η ιστορία της εκπαίδευσης έχει δείξει ότι πρόκειται συχνά περισσότερο για «ερώτημα της οικονομίας» παρά της παιδαγωγικής.
9. Χρειάζονται βραβεία στους αριστούχους;
«Η [...] διανομή βραβείων εις τους αριστεύσαντας [...] είναι διατηρητέα;» [1862] Η «πρώιμη» αυτή αμφισβήτηση της αριστείας έλαβε καταφατική απάντηση και το ζήτημα εξακολουθεί να μας απασχολεί.
10. Υπάρχει συνεργασία στους συλλόγους διδασκόντων;
«Λυπηρά πείρα απέδειξεν ότι εις τινας των συλλόγων [...] δεν επικρατεί [...] αρμονία και σύμπνοια» [1862] Το 2026, η «σύμπνοια», η «αρμονία» και η «συνεργατική κουλτούρα» στους συλλόγους διδασκόντων παραμένουν ζητούμενα.
ΥΓ1: Η έμπνευση για την επιλογή των ερωτημάτων προέρχεται από το βιβλίο του Αλέξη Δημαρά, Ιστορία της Νεοελληνικής Εκπαίδευσης. Το «ανακοπτόμενο άλμα» (επιμέλεια Β. Βασιλού-Παπαγεωργίου), Μεταίχμιο, Αθήνα 2013.
ΥΓ2: Το κείμενο των ερωτημάτων προς τους διευθυντές προέρχεται από το βιβλίο του Δαυίδ Αντωνίου, Τα Προγράμματα της Μέσης Εκπαίδευσης (1833-1929), τόμ. Α΄, ΙΑΕΝ, Αθήνα 1987, σσ. 154-162.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου