Της Αθηνάς Αλεξάκη, Εκπαιδευτικού Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης

Στη σύγχρονη συζήτηση για τη συμπερίληψη και τη διαφοροποιημένη διδασκαλία, συχνά εστιάζουμε σε σύνθετες μαθησιακές προκλήσεις, προσπερνώντας μια καθημερινή πρακτική πραγματικότητα που βιώνουν αρκετοί μαθητές μας: την κίνηση και τη δημιουργία σε έναν κόσμο που είναι κυρίως σχεδιασμένος για δεξιόχειρες. 

Η αριστεροχειρία αποτελεί μια φυσιολογική νευρολογική διαφοροποίηση, τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος του παιδιού οργανώνει την κίνηση και την αντίληψή του. Για να αναπτύξει κάθε μαθητής το μέγιστο των δυνατοτήτων του με άνεση, απαιτείται σταθερός και κοινός βηματισμός ανάμεσα στο σχολείο και την οικογένεια.

Η καθημερινή ροή στην τάξη και στο σπίτι

Για έναν δεξιόχειρα ενήλικα, η γραφή, το κόψιμο με το ψαλίδι ή η χρήση του χάρακα είναι αυτόματες κινήσεις. Για έναν αριστερόχειρα μαθητή, όμως, οι πρώτες τάξεις του Δημοτικού κρύβουν μικρές, καθημερινές προκλήσεις στη διαχείριση των υλικών. Η μηχανική της γραφής τους έχει τη δική της ιδιαιτερότητα, δεν «τραβούν» το μολύβι, αλλά το σπρώχνουν, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει ταχύτερη μυϊκή κόπωση. Παράλληλα, καθώς το χέρι τους κινείται από αριστερά προς τα δεξιά, περνά πάνω από το φρεσκογραμμένο κείμενο, με αποτέλεσμα να μουτζουρώνεται το τετράδιο.

Όταν ο δάσκαλος στην τάξη και ο γονέας στο σπίτι αναγνωρίζουν αυτή τη διαφοροποίηση, μπορούν να προσφέρουν άμεσα τις κατάλληλες συνθήκες και τα εργαλεία που θα διευκολύνουν την προσπάθεια του παιδιού.

Η πρόκληση στα τετράδια πρώτης γραφής

Μια από τις πιο παραγνωρισμένες λεπτομέρειες εντοπίζεται στα τετράδια πρώτης γραφής που χρησιμοποιούνται στην Α' Δημοτικού, τα οποία στην πλειονότητά τους είναι σχεδιασμένα μονοδιάστατα.

  • Το μοντέλο στα αριστερά: Τα τετράδια αυτά έχουν το γράμμα-πρότυπο ή τις λέξεις για αντιγραφή στην αριστερή πλευρά της γραμμής. Όταν ο αριστερόχειρας μαθητής ξεκινά να γράφει, το ίδιο του το χέρι κρύβει το υπόδειγμα. Το παιδί αναγκάζεται να σηκώνει το χέρι του ή να σκύβει αφύσικα για να δει τι πρέπει να γράψει. Στην πράξη, ο εκπαιδευτικός ή ο γονέας οφείλει να σχεδιάζει το γράμμα-πρότυπο και στη δεξιά πλευρά της σελίδας, ώστε ο μαθητής να το έχει πάντα στο οπτικό του πεδίο.
  • Η φορά των γραμμάτων: Τα βέλη που δείχνουν τη φορά σχηματισμού των γραμμάτων ακολουθούν τη δεξιόχειρη κίνηση. Για παράδειγμα, οι οριζόντιες γραμμές στα γράμματα (όπως στο «τ», το «π» ή το «Η») υποδεικνύεται να γίνονται από αριστερά προς τα δεξιά. Για έναν αριστερόχειρα, όμως, η φυσική και ξεκούραστη κίνηση είναι από δεξιά προς τα αριστερά. Είναι σημαντικό να απενοχοποιήσουμε τη διαφοροποιημένη φορά των γραμμάτων, καθώς στόχος είναι η άνεση του μαθητή και ένα ευανάγνωστο αποτέλεσμα.

Η χωροταξία και οι απλές προσαρμογές

Η συμπερίληψη στην πράξη ξεκινά από απλά, καθημερινές κινήσεις που οφείλουμε να προσέξουμε τόσο στο σχολικό θρανίο όσο και στο γραφείο μελέτης στο σπίτι:

  • Ελευθερία κίνησης: Ο αριστερόχειρας μαθητής είναι προτιμότερο να κάθεται στην αριστερή πλευρά του θρανίου (ή του γραφείου), ώστε ο αγκώνας του να μην εμποδίζεται από τον διπλανό του.
  • Η σωστή γωνία:Το τετράδιο πρέπει να έχει μια ελαφριά δεξιόστροφη κλίση (20°-30°), ώστε το παιδί να βλέπει καθαρά τι γράφει και να μην αναγκάζεται να λυγίζει τον καρπό του σε σχήμα «αγκίστρου».
  • Ο φωτισμός: Το φως πρέπει να έρχεται από τη δεξιά πλευρά, ώστε το ίδιο το χέρι του παιδιού να μην ρίχνει σκιά πάνω στο χαρτί την ώρα που γράφει.

Τα κατάλληλα εργαλεία στην υπηρεσία του μαθητή

Πολλές φορές, η ροή εργασίας ενός παιδιού βελτιώνεται θεαματικά όταν του δοθούν τα σωστά μέσα. Ένα ειδικό ψαλίδι για αριστερόχειρες (με αντίστροφες λεπίδες ώστε να βλέπει τη γραμμή κοπής), ένας χάρακας που μετρά από δεξιά προς τα αριστερά, ή ένα στυλό με μελάνι που στεγνώνει γρήγορα, αποτελούν βασικά εφόδια. Είναι τα εργαλεία που επιτρέπουν στο παιδί να δείξει τις πραγματικές του δυνατότητες, χωρίς το άγχος της μουντζούρας.

Μια κοινή συμμαχία δασκάλων και γονέων

Η αριστεροχειρία συνδέεται με ένα ισχυρό δεξί ημισφαίριο εγκεφάλου, το οποίο συχνά χαρίζει στα παιδιά αυτά μια εξαιρετική χωρική αντίληψη, δημιουργικότητα και μια μοναδική, «ολιστική» ματιά στην επίλυση προβλημάτων. Εκπαιδευτικοί και γονείς λειτουργούμε ως μια συμμαχία ενθάρρυνσης, αναδεικνύοντας τη φυσική αυτή ιδιαιτερότητα ως ένα θετικό στοιχείο της ταυτότητας του μαθητή. ESOS