«Υγεία των ματιών και μαθησιακή απόδοση»: Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούν γονείς και εκπαιδευτικοί
Ηοπτική οξύτητα ενός παιδιού δεν αποτελεί μόνο ζήτημα υγείας, αλλά έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες για την ακαδημαϊκή του ανέλιξη και την ψυχοσυναισθηματική του ισορροπία.
Καθώς η νέα σχολική χρονιά πλησιάζει, το ερώτημα που τίθεται με επιτακτικότητα είναι αν οι μαθητές διαθέτουν το απαραίτητο «εργαλείο» για να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις της σύγχρονης τάξης: την καθαρή όραση.
Με αφορμή την κρίσιμη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης, το alfavita.gr φιλοξενεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τον Καθηγητή Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, κ. Βασίλειο Κοζομπόλη. Μέσα από τη συζήτησή μας, αναδεικνύονται κρίσιμα ζητήματα, όπως τα «κρυφά» σημάδια που μαρτυρούν προβλήματα όρασης, η σύγχυση της οπτικής κόπωσης με μαθησιακές δυσκολίες (όπως η ΔΕΠΥ) και η αναγκαιότητα της θωράκισης των ματιών απέναντι στην «εισβολή» των ψηφιακών οθονών.
Υγεία των ματιών και μαθησιακή απόδοση - Συνέντευξη με τον Καθηγητή Οφθαλμολογίας κ. Βασίλειο Κοζομπόλη
Ερ: Ποια είναι τα πρώιμα σημάδια που δείχνουν ότι ένα παιδί αντιμετωπίζει προβλήματα όρασης;
Απ: Τα παιδιά, ιδίως τα μικρότερα, σπάνια θα σας πουν «δεν βλέπω καλά». Απλώς δεν έχουν σημείο αναφοράς για να συγκρίνουν, επειδή δεν γνωρίζουν πώς είναι η «φυσιολογική» όραση. Γι' αυτό οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να προσέχουν συμπεριφορικά σημάδια. Ένα παιδί που πλησιάζει υπερβολικά το βιβλίο ή την τηλεόραση, που γέρνει το κεφάλι ή κλείνει το ένα μάτι για να δει καθαρά, πιθανότατα αντιμετωπίζει διαθλαστικό πρόβλημα. Συχνά τρίψιμο ματιών, υπερβολικό δάκρυσμα ή ερυθρότητα χωρίς προφανή αιτία είναι επίσης ενδεικτικά.
Στο σχολικό περιβάλλον, προσέχουμε παιδιά που δυσκολεύονται να αντιγράψουν από τον πίνακα, χάνουν συχνά τη σειρά τους όταν διαβάζουν, ή παραπονιούνται για πονοκεφάλους μετά από παρατεταμένη οπτική εργασία. Η φωτοφοβία, δηλαδή η δυσανεξία στο έντονο φως, μπορεί επίσης να υποδηλώνει υποκείμενο πρόβλημα. Τέλος, ένα ελαφρύ στραβισμό ή ασυμμετρία στη θέση των ματιών —ακόμα κι αν φαίνεται ήπιο— πρέπει πάντα να αξιολογείται, γιατί μπορεί να κρύβει αμβλυωπία (δηλαδή το γνωστό τεμπέλιασμα του ματιου), η οποία αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα μπορεί να γίνει μόνιμη. Επομένως, ο ρόλος των γονέων και των δασκάλων στην παρατήρηση είναι κρίσιμος.
Ερ: Πώς οι μη διαγνωσμένες διαθλαστικές ανωμαλίες επηρεάζουν τη συγκέντρωση και τους βαθμούς στο σχολείο;
Απ.: Αυτό είναι κάτι που συχνά υποτιμάται. Υπολογίζεται ότι περίπου το 80% της μάθησης μέσα στη σχολική αίθουσα είναι οπτική. Αν ένα παιδί έχει μια αδιάγνωστη διαθλαστική ανωμαλία—όπως μυωπία, υπερμετρωπία ή αστιγματισμό—ουσιαστικά του λείπει το βασικότερο εργαλείο για να παρακολουθήσει το μάθημα. Η αδυναμία καθαρής εστίασης προκαλεί γρήγορη κόπωση των ματιών. Ένα παιδί με μη διορθωμένη μυωπία, υπερμετρωπία ή αστιγματισμό δεν «τεμπελιάζει» — καταβάλλει τεράστια προσπάθεια απλώς για να αποκωδικοποιήσει αυτό που βλέπει θολό. Αυτή η συνεχής προσπάθεια εξαντλεί τη γνωστική ενέργεια που θα έπρεπε να διατίθεται στην κατανόηση και την αφομοίωση της ύλης. Το αποτέλεσμα είναι κόπωση, μειωμένη συγκέντρωση και, τελικά, πτώση της σχολικής επίδοσης.
Συχνά, αυτή η διάσπαση προσοχής παρερμηνεύεται εσφαλμένα ως μαθησιακή δυσκολία (όπως δυσλεξία) ή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής (ΔΕΠΥ) ενώ η πραγματική αιτία είναι απλώς ένα ζευγάρι γυαλιά που δεν έχουν φορέσει ακόμη. Στην πραγματικότητα, το παιδί δεν μπορεί να διαβάσει τι γράφει ο πίνακας ή να ζαλίζεται βλέποντας τις λέξεις στο βιβλίο. Η διόρθωση της όρασης μεταφράζεται σχεδόν άμεσα σε βελτίωση της αυτοπεποίθησης, της συγκέντρωσης και των σχολικών επιδόσεων. Η βιβλιογραφία δείχνει σταθερά συσχέτιση ανάμεσα σε μη διορθωμένα διαθλαστικά σφάλματα και χαμηλότερη σχολική επίδοση, ιδιαίτερα στην ανάγνωση. Το ανησυχητικό είναι ότι πρόκειται για μια από τις πιο εύκολα αναστρέψιμες αιτίες σχολικής δυσκολίας — αρκεί να εντοπιστεί.
Ερ: Ποια είναι η σημασία του προληπτικού οφθαλμολογικού ελέγχου πριν από την έναρξη των μαθημάτων; Απ: Ο προληπτικός έλεγχος πριν την έναρξη της σχολικής χρονιάς είναι, κατά τη γνώμη μου, εξίσου σημαντικός με τον παιδιατρικό έλεγχο. Δεν αρκεί το τεστ όρασης που γίνεται περιστασιακά στο σχολείο, γιατί συνήθως εξετάζει μόνο την οξύτητα όρασης μακριά και μπορεί να μην εντοπίσει προβλήματα όπως ο αστιγματισμός, τα προβλήματα σύγκλισης ή η αμβλυωπία.
Μια πλήρης οφθαλμολογική εξέταση, ιδανικά κάθε χρόνο για παιδιά σχολικής ηλικίας, επιτρέπει έγκαιρη διάγνωση και διόρθωση πριν το πρόβλημα επηρεάσει τη μάθηση. Ειδικά για παιδιά κάτω των 7-8 ετών, το χρονικό παράθυρο είναι κρίσιμο: η αμβλυωπία, αν δεν αντιμετωπιστεί μέσα σε αυτό το διάστημα, μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη μειωμένη όραση που δεν αναστρέφεται πλέον στην ενήλικη ζωή. Ο έλεγχος πριν την έναρξη των μαθημάτων δεν είναι επομένως μια τυπική διαδικασία, αλλά μια επένδυση με μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ακαδημαϊκή και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Ο προληπτικός έλεγχος είναι η «ασπίδα» του παιδιού.
Ερ: Έχετε συμβουλές για τη διαχείριση του χρόνου μπροστά από οθόνες; Απ.: Η παρατεταμένη έκθεση σε οθόνες συνδέεται τόσο με συμπτώματα οπτικής κόπωσης όσο και, σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης και επιδείνωσης της μυωπίας στα παιδιά. Ο κανόνας που συνήθως προτείνω είναι ο «κανόνας του 20-20-20»: κάθε 20 λεπτά συνεχούς κοντινής εργασίας, το παιδί κοιτάζει για 20 δευτερόλεπτα κάτι που βρίσκεται σε απόσταση τουλάχιστον 20 ποδιών (περίπου 6 μέτρα). Αυτό χαλαρώνει τους μυς εστίασης του ματιού και μειώνει την κόπωση.
Εξίσου σημαντική είναι η έκθεση σε φυσικό φως και ο χρόνος έξω σε εξωτερικό χώρο· υπάρχουν πλέον αρκετά ισχυρά δεδομένα που συνδέουν τον περιορισμένο χρόνο σε εξωτερικό χώρο με αυξημένο κίνδυνο μυωπίας, ανεξάρτητα από τον χρόνο οθόνης. Θα πρότεινα τουλάχιστον 1-2 ώρες την ημέρα σε εξωτερικό χώρο, ιδανικά με φυσικό φως.
Τέλος, πρακτικά μέτρα που βοηθούν: επαρκής απόσταση από την οθόνη (τουλάχιστον 40 εκατοστά), σωστός φωτισμός δωματίου χωρίς αντανακλάσεις, αποφυγή χρήσης οθόνης σε πολύ σκοτεινό δωμάτιο, και συνειδητή προσπάθεια για συχνότερο ανοιγοκλείσιμο των ματιών, καθώς η συγκέντρωση σε οθόνη μειώνει σημαντικά τον ρυθμό ανοιγοκλεισίματος και οδηγεί σε ξηροφθαλμία. Δεν προτείνω πλήρη απαγόρευση οθονών —είναι αναπόφευκτο κομμάτι της σύγχρονης εκπαίδευσης— αλλά ισορροπημένη και δομημένη διαχείριση.
Η συνέντευξη παραχωρήθηκε στο «ΝΟΥΣ ΥΓΙΗΣ ΕΝ ΣΩΜΑΤΙ ΥΓΙΕΙ» (http://blogs.sch.gr/nikitpapa), Εκπαιδευτικό Ιστολόγιο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου