Υπάρχει πραγματικά "ισότητα" στο σχολείο;
Υπάρχει πραγματική ισότητα μέσα στο σχολείο; Η εύκολη απάντηση είναι «όλα τα παιδιά είναι ίσα». Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη. Τα παιδιά έχουν ίση αξία και ίσα δικαιώματα. Δεν έχουν, όμως, τις ίδιες αφετηρίες. Και ένα σχολείο που κάνει πως δεν βλέπει αυτή τη διαφορά μπορεί, στο όνομα της ισότητας, να καταλήξει να αναπαράγει την αδικία.
Είναι πραγματικά ίδια η καθημερινότητα ενός μαθητή που επιστρέφει σε ένα ήσυχο σπίτι, έχει δικό του δωμάτιο, υπολογιστή, βιβλία, φροντιστήριο και γονείς που μπορούν να τον βοηθήσουν, με εκείνη ενός παιδιού που ζει σε οικονομικά δύσκολες συνθήκες, μοιράζεται έναν μικρό χώρο με την οικογένειά του και δεν έχει χρήματα ούτε για επιπλέον μαθήματα ούτε για εκπαιδευτικά βοηθήματα;
Είναι ίδια η προσπάθεια ενός παιδιού που διαβάζει ένα κείμενο μία φορά και το κατανοεί με εκείνη ενός μαθητή με δυσλεξία που χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο για να φτάσει στο ίδιο αποτέλεσμα;
Είναι το ίδιο εύκολο να συγκεντρωθεί στο μάθημα ένα παιδί που νιώθει ασφάλεια στο σπίτι και ένα παιδί που όλο το βράδυ άκουγε καβγάδες, αντιμετωπίζει ένα οικογενειακό πρόβλημα ή κουβαλά μια αγωνία που κανείς στην τάξη δεν γνωρίζει;
Φυσικά όχι.
Κι όμως, πολλές φορές το σχολείο λειτουργεί σαν να ξεκινούν όλοι από την ίδια γραμμή. Ίδιο βιβλίο, ίδιο τεστ, ίδιος χρόνος, ίδιες απαιτήσεις και στο τέλος ένας αριθμός που υποτίθεται ότι μετρά με απόλυτη ακρίβεια την αξία της προσπάθειας.
Αλλά όταν οι αφετηρίες είναι διαφορετικές, η ίδια μεταχείριση δεν είναι πάντοτε δίκαιη μεταχείριση.
Αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο στοίχημα του εκπαιδευτικού. Να μη βλέπει μόνο το γραπτό που βρίσκεται πάνω στο θρανίο, αλλά και τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από το γραπτό. Να γνωρίζει, όσο είναι δυνατόν, την πορεία, τις δυσκολίες, τις δυνατότητες και την πρόοδο κάθε παιδιού.
Αυτό δεν σημαίνει χαριστικούς βαθμούς. Δεν σημαίνει ότι καταργούνται τα κριτήρια ή ότι η αξιολόγηση γίνεται αυθαίρετη. Σημαίνει ότι ο βαθμός δεν μπορεί να είναι ένα ψυχρό λογιστικό αποτέλεσμα που αγνοεί τα πάντα εκτός από τα σωστά και τα λάθη. Η εκπαιδευτική αξιολόγηση οφείλει να βλέπει την πρόοδο, την προσπάθεια, τις ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες και τις συνθήκες μέσα στις οποίες ένα παιδί προσπαθεί.
Ένας μαθητής που από το 8 έφτασε στο 13 μπορεί να έχει κάνει ένα τεράστιο άλμα. Ένας άλλος που βρίσκεται σταθερά στο 18, έχοντας πίσω του ένα ολόκληρο σύστημα φροντιστηρίων και βοήθειας, που έχει γονείς μορφωμένους οι οποίοι το βοηθούν, οικογένεια που του προσφέρει ιδιαίτερα μαθήματα και φροντιστήρια, μπορεί να μην έχει καταβάλει την ίδια προσπάθεια. Οι αριθμοί από μόνοι τους δεν λένε ολόκληρη την ιστορία.
Γι’ αυτό και ο εκπαιδευτικός χρειάζεται κάτι περισσότερο από γνώση του αντικειμένου του. Χρειάζεται παρατηρητικότητα, ενσυναίσθηση και παιδαγωγική κρίση. Να καταλάβει ποιο παιδί χρειάζεται λίγο περισσότερο χρόνο. Ποιο χρειάζεται μια δεύτερη εξήγηση. Ποιο δεν σηκώνει ποτέ το χέρι επειδή φοβάται μήπως κάνει λάθος. Ποιο δεν έχει βοήθεια στο σπίτι. Ποιο παλεύει καθημερινά με μια δυσκολία που οι υπόλοιποι δεν βλέπουν. Ποιό παιδί πάσχει από κάποια ασθένεια που το δυσκολεύει, εκείνο ή κάποιον δικό του.
Το πραγματικά δίκαιο σχολείο, λοιπόν, δεν είναι εκείνο που δίνει σε όλους ακριβώς το ίδιο. Είναι εκείνο που προσπαθεί να δώσει στον καθένα αυτό που χρειάζεται για να μπορέσει να προχωρήσει.
Άλλο ισότητα και άλλο δικαιοσύνη.
Ισότητα είναι να δώσεις σε όλα τα παιδιά το ίδιο σκαλοπάτι.
Δικαιοσύνη είναι να κοιτάξεις ποιο παιδί χρειάζεται ένα σκαλοπάτι και ποιο χρειάζεται τρία για να μπορέσουν, τελικά, να δουν όλα πάνω από τον ίδιο τοίχο.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο σημαντικές αποστολές του εκπαιδευτικού: να διορθώνει, όσο μπορεί, μέσα στην τάξη τις ανισότητες που η ζωή έφερε ήδη μαζί της.
Γιατί το σχολείο δεν μπορεί να αλλάξει το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε ένα παιδί. Δεν μπορεί να αλλάξει το εισόδημα των γονιών του, μια μαθησιακή δυσκολία ή όσα συμβαίνουν πίσω από μια κλειστή πόρτα.
Μπορεί όμως να φροντίσει ώστε αυτά να μη γίνουν η μοίρα του.
Και τότε το σχολείο παύει απλώς να λέει ότι «όλοι είναι ίσοι».
Αρχίζει να κάνει κάτι πολύ σημαντικότερο:
να προσπαθεί να γίνουν όλοι πραγματικά ίσοι στις ευκαιρίες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου