Επιτέλους, καταργήστε τις Πανελλαδικές εξετάσεις· η γνώση δεν είναι εξεταστικό κέντρο
με αφορμή σκέψεις που διατυπώνονται στο άρθρο Υπέρ της κατάργησης των Πανελλαδικών εξετάσεων: https://myria.math.aegean.gr/~atsol/newpage/panelladikes/panelladikes.html
Σε μια εποχή όπου η εκπαίδευση συχνά αντιμετωπίζεται ως μια ατελείωτη διαδικασία αξιολόγησης, μοιάζει σχεδόν αιρετικό να υπενθυμίσει κανείς κάτι απλό: η γνώση πρέπει να φέρνει χαρά. Όχι άγχος, όχι εξάντληση, όχι κατάθλιψη. Χαρά.
Οι Πανελλαδικές εξετάσεις, όπως λειτουργούν σήμερα, έχουν μετατραπεί σε έναν μηχανισμό ψυχολογικής πίεσης που καθορίζει ολόκληρη τη σχολική ζωή. Από πολύ νωρίς, μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί εισέρχονται σε μια λογική «επιβίωσης». Η ουσία της μάθησης παραμερίζεται και στη θέση της εμφανίζεται η αποστήθιση, η τεχνική διαχείριση θεμάτων και η συνεχής αγωνία για τα μόρια.
Το τραγικό είναι ότι αυτή η κατάσταση παρουσιάζεται ως φυσιολογική.
Κι όμως, η ιστορία της παιδείας λέει το ακριβώς αντίθετο. Η αυθεντική εκπαίδευση γεννιέται από την περιέργεια. Από τη στιγμή που ο μαθητής αισθάνεται το θαύμα της κατανόησης. Από εκείνη τη σπάνια εμπειρία όπου μια δύσκολη έννοια φωτίζεται ξαφνικά και γίνεται προσωπικό κτήμα. Αυτή η εμπειρία φέρνει χαρά. Είναι δημιουργική. Δεν μοιάζει με ψυχολογική δοκιμασία αντοχής.
Ο Ηράκλειτος έλεγε ότι «η παιδεία είναι δεύτερος ήλιος για τους κατόχους της». Δεν την αντιμετώπιζε ως μηχανισμό κοινωνικής ταξινόμησης ούτε ως γραφειοκρατικό φίλτρο. Η γνώση φωτίζει τον άνθρωπο. Δεν τον συνθλίβει.
Σήμερα όμως έχουμε οικοδομήσει ένα σύστημα όπου πολλοί νέοι συνδέουν τη μάθηση με αίσθημα αποτυχίας και μόνιμης ανασφάλειας. Μαθητές που αγαπούσαν τα Μαθηματικά, τη Φυσική, τη Λογοτεχνία ή την Ιστορία καταλήγουν να τα μισούν επειδή τα έζησαν αποκλειστικά μέσα από δοκιμασίες (τεστ), διαγωνίσματα και πίεση χρόνου. Η γνώση έχει ήδη μετατραπεί σε εμπόρευμα εξετάσεων εδώ και πολλά χρόνια στην Ελλάδα.
Το πρόβλημα δεν είναι η αξιολόγηση αυτή καθαυτή. Κάθε σοβαρό εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται τρόπους επιλογής και μέτρησης. Το πρόβλημα είναι όταν ολόκληρη η εκπαιδευτική διαδικασία οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από αυτήν. Όταν το σχολείο παύει να είναι χώρος καλλιέργειας και γίνεται προθάλαμος εξεταστικού κέντρου.
Και εδώ υπάρχει μια μεγάλη αντίφαση: η πραγματική επιστήμη, η πραγματική δημιουργία και η πραγματική διανόηση δεν προχωρούν μέσω φόβου. Προχωρούν μέσω ενθουσιασμού. Κανείς δεν έγινε καλός μαθηματικός επειδή φοβήθηκε ένα διαγώνισμα.
Κανείς δεν αγάπησε τη λογοτεχνία επειδή παπαγάλισε θέματα. Οι άνθρωποι αφιερώνονται σε κάτι όταν ανακαλύπτουν την ομορφιά του.
Αυτό ακριβώς λείπει όλο και περισσότερο από τη σύγχρονη εκπαίδευση: η αίσθηση της ομορφιάς.
Ένα ωραίο θεώρημα, ένα ιστορικό κείμενο, ένα ποίημα, ένα πείραμα φυσικής, μπορούν να προκαλέσουν αυθεντική πνευματική συγκίνηση. Αλλά για να συμβεί αυτό χρειάζεται χρόνος, ελευθερία σκέψης και διδασκαλία που δεν ασφυκτιά από τη λογική της ύλης και των εξετάσεων.
Οι μαθητές δεν είναι μηχανές παραγωγής βαθμών. Είναι άνθρωποι σε διαμόρφωση. Και η παιδεία οφείλει να τους βοηθήσει να αγαπήσουν τη γνώση, όχι να τη φοβηθούν.
Αν ένα εκπαιδευτικό σύστημα παράγει εξαντλημένους δεκαοκτάχρονους που αισθάνονται ότι η αξία τους κρίνεται από λίγες ώρες εξετάσεων (είτε στη Γ Λυκείου είτε σε κάθε τάξη του Λυκείου), τότε κάτι βαθιά ουσιαστικό έχει χαθεί.
Η κοινωνία χρειάζεται μορφωμένους ανθρώπους, όχι μόνο επιτυχόντες.
Και η μόρφωση αρχίζει εκεί όπου η γνώση ξαναγίνεται πηγή χαράς.
Και ενώ όλα αυτά μοιάζουν σε πολλούς υπερβολές ή «συναισθηματισμοί», η πραγματικότητα έρχεται μερικές φορές να μας ταρακουνήσει με τον πιο σκληρό τρόπο. Η σημερινή τραγωδία με τις δύο 17χρονες στην Ηλιούπολη, που σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες βίωναν έντονη ψυχολογική πίεση και φόβο αποτυχίας στις Πανελλαδικές, δεν μπορεί να αφήσει κανέναν αδιάφορο.
Κανένα εξεταστικό σύστημα δεν «ευθύνεται» μόνο του για τόσο σύνθετες και τραγικές καταστάσεις. Όμως μια κοινωνία οφείλει να αναρωτηθεί τι μήνυμα δίνει στα παιδιά της όταν δεκαεπτάχρονοι άνθρωποι αισθάνονται ότι η αξία της ζωής τους κρίνεται από μια ή τρεις εξετάσεις, από έναν βαθμό ή από την πιθανότητα να «απογοητεύσουν». Η παιδεία δεν μπορεί να οικοδομείται πάνω στον φόβο.
Όταν η γνώση παύει να συνδέεται με τη χαρά της ανακάλυψης και ταυτίζεται αποκλειστικά με το άγχος της επιτυχίας, τότε δεν έχουμε απλώς παιδαγωγικό πρόβλημα. Έχουμε βαθύ κοινωνικό πρόβλημα.
Επιτέλους, κάντε το βήμα: καταργήστε τις Πανελλαδικές.
(το παραπάνω λογότυπο διανέμεται με ελεύθερη άδεια χρήσης και αναπαραγωγής)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου