Μια αποκαλυπτική εικόνα για τη λειτουργία των σχολείων της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα φέρνει στο φως πανελλαδική έρευνα που πραγματοποιήθηκε το διάστημα Ιανουαρίου–Μαρτίου 2026, με τη συμμετοχή 757 σχολικών μονάδων, με πρωτοβουλία της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας  Ελλάδος. 

Τα ευρήματα αποτυπώνουν ένα σύστημα που, σύμφωνα με τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, λειτουργεί στα όρια της επιβίωσης, με βασικά χαρακτηριστικά την υποχρηματοδότηση, την αδιαφάνεια και τη διοικητική δυσλειτουργία. 

Η έρευνα, η οποία βασίστηκε σε ηλεκτρονικά ερωτηματολόγια και παρουσιάζει υψηλό επίπεδο αξιοπιστίας (επίπεδο εμπιστοσύνης άνω του 95%), αποτυπώνει την καθημερινότητα των σχολείων μέσα από τα μάτια έμπειρων εκπαιδευτικών, οι περισσότεροι εκ των οποίων κατέχουν θέσεις ευθύνης και διαθέτουν πολυετή υπηρεσία.

Σχολεία στο «σκοτάδι»: Έλλειψη ενημέρωσης και διαφάνειας

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έρευνας αφορά την πλήρη έλλειψη ενημέρωσης των σχολικών μονάδων για τα οικονομικά τους.

Περισσότερα από τα μισά σχολεία (55,75%) δηλώνουν ότι δεν γνωρίζουν καν το ποσό που δικαιούνται από την κρατική χρηματοδότηση, ενώ το 73,05% αναφέρει ότι δεν λαμβάνει ετήσιο ισολογισμό από τον Δήμο.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα όπου τα σχολεία καλούνται να διαχειριστούν δημόσιους πόρους χωρίς σαφή εικόνα για τα διαθέσιμα κονδύλια, γεγονός που εγείρει σοβαρά ζητήματα διαφάνειας και λογοδοσίας.

Χρηματοδότηση που δεν φτάνει: «Το δημόσιο σχολείο χρηματοδοτείται ιδιωτικά»

Η εικόνα της χρηματοδότησης είναι εξίσου απογοητευτική. Μόλις το 3,3% των σχολείων θεωρεί ότι τα διαθέσιμα κονδύλια επαρκούν πλήρως για τις ανάγκες τους, ενώ η μέση αξιολόγηση επάρκειας είναι μόλις 2,15 σε κλίμακα 5.

Στην πράξη, η ανεπάρκεια αυτή μεταφράζεται σε:

  • 76,35% των σχολείων να καταφεύγουν σε συλλόγους γονέων
  • 60,37% να αναζητούν δωρεές
  • Εκπαιδευτικούς να καλύπτουν ανάγκες από την προσωπική τους τσέπη

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι σαφές: η λειτουργία των δημόσιων σχολείων στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό σε ιδιωτικές πρωτοβουλίες και προσωπικές θυσίες.

Ο νόμος 5056/2023 στο στόχαστρο: Καθολική εικόνα επιδείνωσης

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην αξιολόγηση των επιπτώσεων του Ν.5056/2023, ο οποίος άλλαξε το πλαίσιο λειτουργίας των σχολικών επιτροπών.

Τα αποτελέσματα είναι συντριπτικά:

  • Πάνω από το 75% των σχολείων αναφέρει επιδείνωση σε όλους τους βασικούς τομείς χρηματοδότησης
  • Ο μέσος όρος αξιολόγησης είναι αρνητικός (-1,24) σε κλίμακα από -2 έως +2

Η επιδείνωση αφορά:

  • Το ύψος της χρηματοδότησης
  • Τον τρόπο κατανομής και απόδοσης των πόρων
  • Την κάλυψη παγίων και παιδαγωγικών αναγκών
  • Την ταχύτητα ανταπόκρισης των Δήμων

Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι αιτήματα για βασικό εκπαιδευτικό υλικό – όπως βιβλία, χρώματα ή αθλητικό εξοπλισμό – χαρακτηρίζονται «πολυτέλεια» σε σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων.

Περικοπές παντού: Από το χαρτί φωτοτυπίας μέχρι τη συντήρηση

Η υποχρηματοδότηση αποτυπώνεται και στις καθημερινές ανάγκες των σχολείων.

Σημαντικά ποσοστά περικοπών καταγράφονται σε:

  • Συντήρηση υποδομών (59,36%)
  • Αναλώσιμα γραφείου (51,29%)
  • Χαρτί φωτοτυπίας (44,96%)
  • Υλικά καθαριότητας (38,47%)

Παράλληλα, πάνω από τους μισούς εκπαιδευτικούς αναφέρουν υποβάθμιση της ποιότητας των υλικών, λόγω του συνδυασμού ακρίβειας και μειωμένων πόρων.

Κτιριακά προβλήματα και ζητήματα ασφάλειας

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα στον τομέα των κτιριακών υποδομών.

Το 42,14% των σχολείων δηλώνει ότι περιμένει επ’ αόριστον για την υλοποίηση εργασιών επισκευής

Σε ποσοστά 80% έως 92% καταγράφονται ελλείψεις σε τεχνικό προσωπικό των Δήμων

Ταυτόχρονα, σε πολλές περιπτώσεις οι απαραίτητοι έλεγχοι (αντισεισμικοί, στατικότητας, πυροπροστασίας) είτε δεν έχουν γίνει ποτέ είτε έχουν να πραγματοποιηθούν πάνω από μία δεκαετία.

Σε μια χώρα με υψηλή σεισμικότητα, το ζήτημα αυτό δεν είναι απλώς διοικητικό, αλλά αφορά άμεσα την ασφάλεια μαθητών και εκπαιδευτικών.

Υποστελέχωση: Σχολεία χωρίς βασικό προσωπικό

Η έρευνα καταγράφει σημαντικά κενά και στο βοηθητικό προσωπικό:

  • 76,09% των σχολείων δεν διαθέτει γραμματειακή υποστήριξη
  • 53,50% δεν έχει σχολικό τροχονόμο
  • 54,43% δεν διαθέτει νοσηλευτή

Την ίδια στιγμή, το 94% των εκπαιδευτικών ζητά την ύπαρξη μόνιμου προσωπικού καθαριότητας, επιβεβαιώνοντας τις δυσκολίες στην καθημερινή λειτουργία των σχολείων.

Σχέση με τους Δήμους: «Μοιραζόμαστε τη φτώχεια μας»

Η σχέση των σχολείων με τους Δήμους περιγράφεται με ιδιαίτερα αρνητικούς όρους.

  • Το 54,03% κάνει λόγο για «διαρκή διεκδίκηση»
  • Το 32,36% για «σχέση εξάρτησης»
  • Το 34,48% χρησιμοποιεί τη φράση «μοιραζόμαστε τη φτώχεια μας»

Η συνολική ικανοποίηση από τη στήριξη των Δήμων είναι χαμηλή (1,38 σε κλίμακα 3), με μόλις 6,81% να δηλώνει «πολύ ικανοποιημένο».

Σχεδόν καθολικό αίτημα: Αύξηση χρηματοδότησης

Παρά τις επιμέρους διαφορές, οι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται σχεδόν ομόφωνοι σε ένα ζήτημα: την ανάγκη άμεσης αύξησης της χρηματοδότησης.

  • Το 95,11% ζητά διπλασιασμό των κονδυλίων για λειτουργικές δαπάνες
  • Το 85,87% θεωρεί ότι η παιδαγωγική λειτουργία πλήττεται από την υποχρηματοδότηση
  • Το 91,28% απορρίπτει τις περικοπές ως λύση

Παράλληλα, μεγάλο ποσοστό συνδέει την υποχρηματοδότηση με την ενίσχυση των κοινωνικών ανισοτήτων στην εκπαίδευση.

Τι ζητούν οι εκπαιδευτικοί: Προτάσεις αλλαγής του μοντέλου

Μέσα από τις ανοιχτές απαντήσεις της έρευνας προκύπτουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις για αλλαγές:

  • Επαναφορά των σχολικών επιτροπών (24%)
  • Άμεση χρηματοδότηση των σχολικών μονάδων χωρίς μεσολάβηση Δήμων (20,6%)
  • Αύξηση της χρηματοδότησης (14,7%)
  • Θέσπιση δίκαιων και αντικειμενικών κριτηρίων κατανομής (9,8%)

Παράλληλα, διατυπώνεται έντονα η ανάγκη:

  • Μείωσης της γραφειοκρατίας
  • Ενίσχυσης της διαφάνειας
  • Αυξημένης αυτονομίας των σχολικών μονάδων

Οι μαρτυρίες των εκπαιδευτικών αποτυπώνουν την καθημερινή πίεση: από σχολεία που δεν μπορούν να αντικαταστήσουν μια απλή κλειδαριά, μέχρι διευθυντές που καλούνται να λειτουργούν ως διαχειριστές χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία.

Συνολική εικόνα: Ένα σύστημα σε κρίση

Τα ευρήματα της έρευνας συγκλίνουν σε μια σαφή διαπίστωση:

Το ελληνικό δημόσιο σχολείο της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης λειτουργεί υπό συνθήκες συστημικής υποχρηματοδότησης, με σοβαρές ελλείψεις σε πόρους, προσωπικό και υποδομές.

Η εικόνα που περιγράφεται είναι αυτή ενός συστήματος όπου:

  • Η χρηματοδότηση δεν επαρκεί
  • Η διαχείριση χαρακτηρίζεται από αδιαφάνεια
  • Οι διοικητικές διαδικασίες καθυστερούν κρίσιμες παρεμβάσεις
  • Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να καλύψουν κενά με προσωπικό κόστος

Και όπως επισημαίνεται στα συμπεράσματα της έρευνας, η υποχρηματοδότηση δεν αποτελεί απλώς ένα οικονομικό πρόβλημα, αλλά επηρεάζει άμεσα την ποιότητα της εκπαίδευσης και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.