Η σχολική κουλτούρα: Ο αόρατος πυρήνας της εκπαίδευσης
Στη δημόσια συζήτηση για την εκπαίδευση κυριαρχούν συνήθως τα αναλυτικά προγράμματα, τα σχολικά εγχειρίδια, οι εξετάσεις, οι τεχνολογικές υποδομές και, τα τελευταία χρόνια, η σύνδεση της εκπαιδευτικής πρακτικής με την τεχνητή νοημοσύνη. Όλα αυτά είναι σημαντικά. Κι όμως, ένας παράγοντας που επηρεάζει καθοριστικά την καθημερινή ζωή ενός σχολείου σπάνια βρίσκεται στο επίκεντρο: η σχολική κουλτούρα.
Η σχολική κουλτούρα δεν είναι ένα πρόγραμμα ούτε μια σειρά μεμονωμένων δράσεων. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα σχολείο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως εκπαιδευτικό οργανισμό. Είναι οι αξίες που γίνονται καθημερινή πράξη, οι σχέσεις που οικοδομούνται, οι προσδοκίες που καλλιεργούνται και οι συμπεριφορές που τελικά χαρακτηρίζουν μια σχολική κοινότητα.
Δεν αποτυπώνεται μόνο σε έναν κανονισμό. Φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο ένας εκπαιδευτικός υποδέχεται τους μαθητές του, στον τρόπο που αντιμετωπίζεται ένα λάθος, επιλύεται μια σύγκρουση ή λαμβάνεται μια κοινή απόφαση. Εκεί διαμορφώνεται το πραγματικό παιδαγωγικό περιβάλλον.
Γι’ αυτό και αξίες όπως ο σεβασμός, η υπευθυνότητα, η συνεργασία, η δημοκρατική συνείδηση και η ενσυναίσθηση δεν διδάσκονται αποτελεσματικά ως θεωρητικές έννοιες. Καλλιεργούνται όταν αποτελούν καθημερινή εμπειρία.
Το ίδιο ισχύει και για την καινοτομία. Μια δράση, όσο ενδιαφέρουσα κι αν είναι, δεν μεταμορφώνει από μόνη της ένα σχολείο. Αποκτά παιδαγωγική αξία μόνο όταν εντάσσεται σε μια συνεκτική εκπαιδευτική φιλοσοφία και υπηρετεί έναν κοινό σκοπό.
Η εκπαιδευτική εμπειρία δείχνει ότι οι δράσεις που αφήνουν ουσιαστικό αποτύπωμα δεν είναι εκείνες που απλώς προστίθενται στο πρόγραμμα, αλλά εκείνες που συνδέονται με την καθημερινή ζωή του σχολείου. Διεθνείς συνεργασίες, θεατρικές παραστάσεις, μαθητικά podcasts, ερευνητικές εργασίες, δράσεις κοινωνικής προσφοράς ή διαγωνισμοί αποκτούν πραγματικό νόημα όταν δεν λειτουργούν ως αποσπασματικές πρωτοβουλίες, αλλά ως εκφράσεις μιας κοινής παιδαγωγικής κατεύθυνσης.
Κοινός παρονομαστής μιας τέτοιας κατεύθυνσης είναι η ενεργός συμμετοχή των μαθητών. Ο μαθητής δεν αντιμετωπίζεται ως παθητικός αποδέκτης της γνώσης, αλλά ως δημιουργός, ερευνητής, συνεργάτης και αυριανός πολίτης.
Συχνά αναζητούμε τη μεγάλη μεταρρύθμιση που θα αλλάξει την εκπαίδευση. Ίσως, όμως, η ουσιαστικότερη αλλαγή να ξεκινά από κάτι λιγότερο θεαματικό αλλά πολύ πιο καθοριστικό: από τη συνειδητή διαμόρφωση της κουλτούρας κάθε σχολικής κοινότητας.
Γιατί, τελικά, τα σχολεία δεν διακρίνονται μόνο από όσα διδάσκουν. Διακρίνονται από τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουν να ζουν, να συνεργάζονται και να μαθαίνουν καθημερινά.
*Φιλόλογος – Διευθύντρια Γυμνασίου Εκπαιδευτηρίων Ατσόγλου alfavita
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου