Εκπαίδευση: Καλή και χρήσιμη η τεχνητή νοημοσύνη. Με τη φυσική νοημοσύνη, όμως, τι γίνεται;
Χρήστος Κάτσικας
Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της GoogleΤα τελευταία δύο χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει εισβάλει δυναμικά στη ζωή μας και, φυσικά, στα σχολεία. Υπουργεία, πανεπιστήμια, διεθνείς οργανισμοί, εταιρείες τεχνολογίας και ειδικοί της εκπαίδευσης συζητούν καθημερινά για τις τεράστιες δυνατότητες που ανοίγονται μπροστά μας. Εξατομικευμένη μάθηση, έξυπνοι βοηθοί διδασκαλίας, αυτόματη παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού, υποστήριξη μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες, ταχύτερη πρόσβαση στη γνώση.
Όλα αυτά είναι υπαρκτά και σημαντικά. Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που ακούγεται όλο και πιο συχνά στους διαδρόμους των σχολείων, στα σπίτια των γονέων και στις συζητήσεις των εκπαιδευτικών:
Καλή και χρήσιμη η Τεχνητή Νοημοσύνη. Με τη φυσική νοημοσύνη τι γίνεται;
Γιατί όσο περισσότερο μιλάμε για αλγόριθμους, τόσο λιγότερο φαίνεται να μιλάμε για το ανθρώπινο μυαλό.
Όσο περισσότερο επενδύουμε στις μηχανές που «σκέφτονται», τόσο λιγότερο φαίνεται να μας απασχολεί αν τα παιδιά συνεχίζουν να σκέφτονται μόνα τους.
Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό πρόβλημα.
Το σχολείο της γρήγορης απάντησης
Σήμερα ένας μαθητής μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να ζητήσει από μια εφαρμογή να του γράψει μια εργασία, να του λύσει μια άσκηση, να του συντάξει μια περίληψη ή να του εξηγήσει ένα δύσκολο κείμενο.
Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν η απάντηση είναι σωστή. Το ερώτημα είναι αν ο μαθητής χρειάστηκε να σκεφτεί για να φτάσει σε αυτήν.
Η μάθηση δεν είναι μόνο η κατοχή μιας πληροφορίας. Είναι η διαδικασία μέσα από την οποία κάποιος παλεύει με μια δυσκολία, κάνει λάθη, δοκιμάζει, αμφισβητεί, συγκρίνει και τελικά κατακτά τη γνώση.
Αν αφαιρέσουμε αυτή τη διαδρομή, τι μένει; Μια απάντηση χωρίς σκέψη. Μια πληροφορία χωρίς κατανόηση. Ένα αποτέλεσμα χωρίς πνευματικό κόπο.
Η φυσική νοημοσύνη δεν αναπτύσσεται με συντομεύσεις
Η ανθρώπινη νοημοσύνη δεν λειτουργεί όπως ένας υπολογιστής. Δεν αναπτύσσεται με το πάτημα ενός κουμπιού. Χρειάζεται χρόνο, προσπάθεια, συγκέντρωση και κυρίως υπομονή.
Χρειάζεται να διαβάσεις ένα βιβλίο μέχρι το τέλος. Να λύσεις μόνος σου ένα πρόβλημα. Να κάνεις μια λάθος υπόθεση και να ανακαλύψεις γιατί ήταν λάθος. Να μάθεις να επιμένεις όταν δεν βρίσκεις αμέσως την απάντηση.
Όμως ακριβώς αυτές οι δεξιότητες μοιάζουν να υποχωρούν.
Η ανυπομονησία γίνεται κανονικότητα. Η συγκέντρωση μικραίνει. Η βαθιά σκέψη δίνει τη θέση της στη γρήγορη κατανάλωση πληροφοριών.
Και κάπου εκεί η φυσική νοημοσύνη αρχίζει να μοιάζει με είδος υπό εξαφάνιση.
Το σχολείο δεν χρειάζεται μόνο πληροφορίες
Ένα από τα μεγάλα παράδοξα της εποχής μας είναι ότι έχουμε περισσότερη πρόσβαση στη γνώση από οποιαδήποτε άλλη γενιά στην ιστορία, αλλά ταυτόχρονα δυσκολευόμαστε όλο και περισσότερο να ξεχωρίσουμε την πληροφορία από τη γνώση.
Το σχολείο δεν υπάρχει για να μεταφέρει απλώς δεδομένα. Αυτό μπορεί να το κάνει ήδη ένα κινητό τηλέφωνο.
Ο πραγματικός ρόλος του σχολείου είναι να καλλιεργεί κρίση, δημιουργικότητα, επιχειρηματολογία, φαντασία και αμφισβήτηση. Να διδάσκει στους μαθητές πώς να σκέφτονται και όχι μόνο τι να σκέφτονται.
Και αυτό δεν μπορεί να το αναλάβει καμία μηχανή.
Οι μεγάλοι ξεχασμένοι: οι εκπαιδευτικοί
Μέσα σε όλη αυτή τη συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη, συχνά ξεχνάμε τον σημαντικότερο παράγοντα της εκπαίδευσης: τον άνθρωπο εκπαιδευτικό.
Καμία εφαρμογή δεν μπορεί να αντικαταστήσει το βλέμμα ενός δασκάλου που καταλαβαίνει ότι ένα παιδί δεν είναι καλά.
Κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να εμπνεύσει όπως ένας καθηγητής που αγαπά το αντικείμενό του.
Καμία πλατφόρμα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη σχέση εμπιστοσύνης που χτίζεται μέσα σε μια σχολική τάξη.
Η εκπαίδευση είναι πρωτίστως ανθρώπινη σχέση.
Και οι ανθρώπινες σχέσεις δεν προγραμματίζονται.
Ποιος προστατεύει τη φυσική νοημοσύνη;
Σήμερα υπάρχουν διεθνείς στρατηγικές για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Υπάρχουν επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ. Υπάρχουν συνέδρια, επιτροπές, νομοθεσίες και προγράμματα.
Ποιος όμως μιλά για την προστασία της φυσικής νοημοσύνης;
Ποιος ανησυχεί για τα παιδιά που δυσκολεύονται να διαβάσουν ένα μεγάλο κείμενο χωρίς να αποσπαστούν;
Ποιος συζητά για τη μείωση της συγκέντρωσης, για την εξάρτηση από τις οθόνες, για την υποχώρηση της κριτικής σκέψης και της δημιουργικής φαντασίας;
Ποιος υπερασπίζεται το δικαίωμα των παιδιών να βαρεθούν, να αναζητήσουν, να σκεφτούν και να ανακαλύψουν μόνα τους;
Γιατί η ανθρώπινη σκέψη χρειάζεται προστασία ακριβώς όπως χρειάζεται προστασία η φύση, η γλώσσα ή η πολιτιστική κληρονομιά.
Η μεγάλη πρόκληση
Η απάντηση δεν είναι να φοβηθούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ούτε να την απαγορεύσουμε. Η απάντηση είναι να μην επιτρέψουμε να υποκαταστήσει εκείνο που μας κάνει ανθρώπους.
Το ζητούμενο δεν είναι να έχουμε μαθητές που ξέρουν να χρησιμοποιούν μόνο την Τεχνητή Νοημοσύνη. Το ζητούμενο είναι να έχουμε νέους ανθρώπους που θα μπορούν να τη χρησιμοποιούν χωρίς να παραιτούνται από τη δική τους σκέψη.
Γιατί η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι μια μηχανή που γίνεται όλο και πιο έξυπνη. Η μεγαλύτερη απειλή είναι μια κοινωνία που συνηθίζει να σκέφτεται όλο και λιγότερο.
Και αν κάποτε χρειαστεί πραγματικά να προστατευτεί κάτι, ίσως να μην είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ίσως να είναι η φυσική νοημοσύνη. Αυτή που δημιούργησε όλες τις άλλες και που σήμερα μοιάζει να μένει απροστάτευτη, σαν ένα πολύτιμο είδος που κινδυνεύει να εξαφανιστεί μπροστά στα μάτια μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου