Τετάρτη 12 Μαΐου 2021

 Balkans in-site Ελλάδα Σερβία 

Η παράνομη παιδική εργασία: Nομικό πλαίσιο, αίτια και εκμετάλλευση σε Σερβία και Ελλάδα

   Balkans in-site , , , , , 

Γράφει ο Περικλής-Μιχαήλ Ματσούκας

Η παράνομη παιδική εργασία θεωρείται μάστιγα της σύγχρονης εποχής και αποτελεί σε κάποιες χώρες φαινόμενο καθημερινό, καθώς καταπατώνται τα δικαιώματα των ανηλίκων και παρεμποδίζεται η ψυχοσωματική ανάπτυξή τους. Παρά το υψηλό επίπεδο του ευρωπαϊκού και του διεθνούς νομικού πολιτισμού, αυτή δεν έχει εξαλειφθεί και με την ύπαρξή της υπενθυμίζει πως η διεθνής κοινότητα πρέπει να καταβάλλει ακόμα μεγαλύτερη προσπάθεια για την προστασία των παιδιών. 

Βασική αρχή που διέπει την εθνική και υπερεθνική προστασία της παιδικής ηλικίας είναι το «υπέρτερο συμφέρον του παιδιού». Παρότι δεν υπάρχει ακριβής ορισμός της αρχής, αυτή αποσκοπεί στην ανάπτυξη του παιδιού σε μία υπεύθυνη και ανεξάρτητη προσωπικότητα. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ποιότητα ζωής του, η οποία είναι συνάρτηση ποικίλων παραγόντων, όπως η ηλικία, η ωριμότητα, η ύπαρξη γονέων και το περιβάλλον ανατροφής, ενώ θα πρέπει πάντα να ερμηνεύεται και να εφαρμόζεται υπό το φως της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Σύμφωνα με το άρθρο 3 της Σύμβασης: «Σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά, είτε αυτές λαμβάνονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς κοινωνικής προστασίας, είτε από τα δικαστήρια, τις διοικητικές αρχές ή από τα νομοθετικά όργανα, πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού». 

Η προστασία των ανηλίκων από την εργασιακή εκμετάλλευση αποτελεί μία έκφανση της παραπάνω αρχής και εκφράζεται σε νομοθετικά κείμενα, προϊόντα τόσο διεθνών οργανισμών, όσο και του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Αξιοσημείωτη είναι η αναφορά στο άρθρο 32 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού του Ο.Η.Ε, σύμφωνα με το οποίο «Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα του παιδιού να προστατεύεται από την οικονομική εκμετάλλευση και από την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας που ενέχει κινδύνους ή που μπορεί να εκθέσει σε κίνδυνο την εκπαίδευσή του ή να βλάψει την υγεία του ή τη σωματική, πνευματική, ψυχική, ηθική ή κοινωνική ανάπτυξή του». Η ίδια η Σύμβαση υποχρεώνει τα κράτη να ορίσουν κατώτατο όριο ηλικίας για την είσοδο στην αγορά εργασίας, αλλά και να θεσπίσουν ειδικές ρυθμίσεις για το ωράριο και τις συνθήκες εργασίας των παιδιών, καθώς και ένα μηχανισμό ποινικών κυρώσεων για την αποτελεσματική εφαρμογή τους. Ανάλογη μνεία γίνεται στο Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη Σύμβαση (Νο. 182) της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Στην Ελλάδα, ο νόμος 1387/1989 και το Π.Δ 62/1998 ρυθμίζουν το ζήτημα της εργασίας των παιδιών, επιτρέποντάς την σε ορισμένες μορφές απασχόλησης, όπως οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, υπό αυστηρές, όμως, προϋποθέσεις, όπως η συναίνεση του κατέχοντος την επιμέλεια και η διασφάλιση ότι δεν διακόπτεται η σχολική φοίτηση. Συγχρόνως, θέτουν εγγυήσεις για την προστασία των παιδιών, τόσο με την απαγόρευση λόγου χάρη της νυχτερινής εργασίας, όσο και με τη δημιουργία ενός καταλόγου με ενδεικτική απαρίθμηση επαγγελμάτων, τα οποία απαγορεύεται να ασκούν οι νέοι κάτω των 18 ετών.

Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (Δ.Ο.Ε) διακρίνει την παράνομη παιδική εργασία σε τρεις κατηγορίες. Πρόκειται για την εργασία κάτω από το επιτρεπτό όριο ηλικίας, την εργασία που βλάπτει την υγεία των παιδιών, ενώ υφίστανται και οι «χείριστες» μορφές εργασίας, οι οποίες παραβιάζουν κατάφωρα τα δικαιώματα των παιδιών, όπως η δουλεία, η πορνεία και το εμπόριο ναρκωτικών. Καθώς το φαινόμενο της παιδικής εκμετάλλευσης παγκοσμιοποιείται, τα αίτια αυτού ποικίλουν και  λειτουργούν πολλές φορές συνδυαστικά, καθιστώντας δυσχερή την προσέγγιση και την αντιμετώπιση του εξεταζόμενου ζητήματος. Όλα όμως τα αίτια συνδέονται με μία πολύ σημαντική παράμετρο: το επίπεδο της φτώχειας στην εκάστοτε χώρα. Όσο πιο έντονη είναι η φτώχεια, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να ενταχθούν περισσότερα  παιδιά στην παραγωγική διαδικασία και μάλιστα σε μη νόμιμες δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, τα αίτια, σύμφωνα με τη Δ.Ο.Ε, μπορεί να είναι άμεσα, όπως το χαμηλό οικογενειακό εισόδημα, υποκείμενα, τα οποία σχετίζονται με τις αξίες και νοοτροπίες της κάθε κοινωνίας και δομικά, όπως το χαμηλό Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν.  Παράλληλα, με την παιδική εργασία σχετίζονται τόσο το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, όσο και η ύπαρξη έντονων κοινωνικών ανισοτήτων σε μία χώρα.

Στα Βαλκάνια, ένας παράγοντας που συμβάλλει στην όξυνση της παιδικής εργασίας είναι η εξάρτηση των εθνικών οικονομιών από τη γεωργία, όπως στη Σερβία. Σύμφωνα με έκθεση της Δ.Ο.Ε για την απασχόληση των παιδιών στον τομέα της γεωργίας στη Σερβία, τους θερινούς μήνες η εργασία γίνεται πιο έντονη και περίπου το 50% των παιδιών εργάζονται κατά μέσο όρο 10 ώρες ημερησίως σε χωράφια και καλλιέργειες. Ακόμα, παιδιά όλων των ηλικιών (5-17) σε ποσοστό 66% εκτίθενται σε συνθήκες ακατάλληλες και εμπλέκονται σε εργασίες, οι οποίες έχουν χαρακτηριστεί επικίνδυνες.  Ως τέτοιες θεωρούνται οι εργασίες που διεξάγονται σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες και χωρίς τον απαραίτητο τεχνικό εξοπλισμό, ενώ παρατηρείται ότι οι ανήλικοι έρχονται σε επαφή με πολλή σκόνη, ιδιαίτερα κατά την περίοδο συγκομιδής του καλαμποκιού και σε αέρια, επιβλαβή για τον οργανισμό.

Η παιδική εκμετάλλευση εμφανίζεται και στην Ελλάδα με συχνότερα θύματα μειονοτικούς πληθυσμούς, παιδιά Ρομά και πρόσφυγες. Έντονη είναι η απασχόληση των εφήβων σε επαχθείς μορφές εργασίας. Πολλοί εργάζονται στο δρόμο ως επαίτες και στο χώρο του «συναλλακτικού σεξ»: οδηγούνται στην πορνεία από διακινητές, εμπλεκόμενοι σε ένα κύκλωμα trafficking. Ακόμα, στη διαμόρφωση της ανωτέρω κατάστασης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο τόσο τα μεγάλα ποσοστά σχολικής διαρροής, δηλαδή εγκατάλειψης της σχολικής φοίτησης μετά την έναρξή της, όσο και η μη ολοκληρωμένη κρατική πολιτική για τη συμμετοχή των ευάλωτων ομάδων στο κοινωνικό σύνολο.  

Ανησυχία εκφράζει η UNICEF ότι κατά την περίοδο της πανδημίας η παιδική εργασία δε θα αναχαιτιστεί: το κλείσιμο των σχολείων, η οικονομική ύφεση και η μειωμένη πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες ενθαρρύνουν την ένταξη των παιδιών στην εργασία. Σε αυτό το πλαίσιο, κρίνεται επιτακτική η ανάγκη δράσης διεθνών οργανισμών, αλλά και του εκάστοτε κράτους με σκοπό τη λήψη μέτρων για την πρακτικά μεγαλύτερη δυνατή προστασία όλων των παιδιών στην εργασία, ανεξαρτήτως εθνικότητας και πολιτισμικών χαρακτηριστικών. Η θέση των παιδιών είναι στο σχολείο και όχι στη βιοπάλη. Αυτό θα πρέπει να παγιωθεί στη συνείδηση όλων και να αποτελέσει στόχο, όχι μόνο εθνικό και βαλκανικό, αλλά παγκόσμιο. 

Ο Περικλής-Μιχαήλ Ματσούκας γεννήθηκε στην Αθήνα το 2000 και σπουδάζει Νομική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στα ενδιάφεροντά του υπάγονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι διεθνείς σχέσεις και παρακολουθεί σχετικά σεμινάρια και συνέδρια. Γνωρίζει αγγλικά και γερμανικά. Εκπροσώπησε την Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο πλαίσιο του προγράμματος Euroscola το 2016. Ακόμα, ασχολείται με τη συγγραφή παρουσιάσεων βιβλίων.

Βιβλιογραφία

Αναρτήθηκε από στις

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)