δίκτυο για τα δικαιώματα των μαθητών

 

Εκπαίδευση02.03.2026 - 05:16

Για εκπαιδευτικούς και μαθητές: Ένα corpus φρέσκων κειμένων τελευταίας κυκλοφορίας σχετικών με "τεχνολογία-τεχνητή νοημοσύνη"

Μίρκα Καμά

•  Facebook
•  Twitter
•  Linkedin
•  E-mail

Σύγχρονες ασκήσεις κλειστού τύπου αλλά και με ερωτήματα όμοια με αυτά των πανελλαδικών εξετάσεων.

Η Μίρκα Καμά, Κλασική φιλόλογος - Διδακτολόγος -  Μουσικός, Καθηγήτρια του 2ου Γενικού Λυκείου Νεάπολης Θεσσαλονίκης προσφέρει, μέσω του alfavita.gr, σε μαθητές και εκπαιδευτικούς ένα corpus φρέσκων κειμένων τελευταίας κυκλοφορίας σχετικών με "τεχνολογία-τεχνητή νοημοσύνη".

Πρόκειται για κείμενα που καλύπτουν ευρεία γκάμα προσεγγίσεων πάνω στο ίδιο θέμα, με σύγχρονες ασκήσεις κλειστού τύπου αλλά και με ερωτήματα όμοια με αυτά των πανελλαδικών εξετάσεων.

Το corpus προσφέρει επίσης ένα ολοκληρωμένο κριτήριο αξιολόγησης. 

Νεοελληνική Γλώσσα – Τεχνολογία - Τεχνητή Νοημοσύνη

Επιμέλεια Μίρκα Καμά

Α. Η περιπέτεια της ζωής χωρίς περιπέτειες

Ήταν σαν ένα ταξίδι σε άλλο χώρο και χρόνο, μια αναπάντεχη έξοδος από τον ζόφο και το άλγος των ημερών, με όχημα μια έξυπνη παιχνιδομηχανή, καμωμένη από τους μύθους, τα γεγονότα-σταθμούς, τις κορυφές και τα βάραθρα, τα αέναα συστατικά της ιστορίας. Μερικές κινήσεις, άλλα τόσα κλικ και στην οθόνη έτρεξε βίντεο με την ομήγυρη να πρωταγωνιστεί σε μνημειώδεις ιστορικές σκηνές, να ενσαρκώνει πολιτικούς, εφευρέτες, στρατηλάτες, στοχαστές· τα δικά τους πρόσωπα είχαν οι γνώριμοι χαρακτήρες. Οι ψηφιοποιημένοι εαυτοί τους έδειχναν να έχουν περάσει σε άλλη διάσταση, σε κόσμους μεγαλεπήβολους ή αγωνιώδεις, ονειρικούς, ταραχώδεις, οι οποίοι τάιζαν γενναιόδωρα τη ματαιοδοξία τους. Ένιωθαν σαν να είχαν αίφνης ψηλώσει, σαν να είχαν δει μέσα σε μαγικό καθρέφτη ένα άλλο, αναβαπτισμένο εγώ.

Δεν είναι απλώς ένα συναρπαστικό άθυρμα στα χέρια μεγάλων οι μηχανές παραγωγής ρεαλιστικών βίντεο, όπως η Sora 2 της Open ΑΙ. Δεν πωλούν μονάχα φαντασιώσεις και παρωνυχίδες ελπίδας ότι μπορεί να εξελιχθεί κάπως αλλιώς η ζωή. Όταν τα έξυπνα μοντέλα του είδους δεν διασύρουν με deepfakes, δεν χειραγωγούν και αποκλειστικά μας διασκεδάζουν, υποδόρια μας αλλάζουν, όπως στο παρελθόν μάς άλλαζαν οι θαυμαστοί τεχνολογικοί καρποί της βιομηχανίας μαζικής επικοινωνίας και θεάματος. Με τους ίδιους τρόπους αναζωογονούν τη συναναστροφή με τα είδωλά μας, τις σχέσεις μας με το φαντασιακό μέσα από ταυτίσεις, εντείνοντας τη ροπή στην άμεση ηδονή, στον καταναλωτισμό, στον ατομικισμό. Μόνο που τώρα η ταύτιση με τους ήρωες των ιστοριών δεν είναι μονάχα νοητή, αποτυπώνεται και στην οθόνη. Βλέπεις τον εαυτό σου στη θέση της πριγκίπισσας Λέια ή του Χαν Σόλο του «Πολέμου των Αστρων», της Αρια Σταρκ ή του Τίριον Λάνιστερ του «Games of Thrones», του Ιθαν Χαντ του «Mission Impossible»…

Κι εδώ υπεισέρχεται η πρώτη διαφορά. Τη μεγαλύτερη ευχαρίστηση γεννά η εικόνα μας στην οθόνη. Ο αλγοριθμικά καλλωπισμένος εαυτός μας. Και όσο πιο τέλειος συντίθεται ψηφιακά, τόσο ενισχύεται η πίεση στην πραγματική ζωή για αισθητικές βελτιώσεις. Αισθητικές οδοντιατρικές επεμβάσεις γιατί δεν μας αρέσουν τα δόντια μας στις σέλφι, λίφτινγκ προσώπου ή μπότοξ, ημιμόνιμο μακιγιάζ φρυδιών, αύξηση όγκου χειλιών κ.ο.κ. Στόχος, το τέλειο πρόσωπο. Όμως τα περισσότερα πρόσωπα δεν είναι τέλεια.

Δεύτερη διαφορά, η αλγοριθμικά υποκινούμενη ανάγκη για εξέχουσα παρουσία. Όμως οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι εξέχοντες. Αυτό που προσφέρουν αυτόματα τα βίντεο τεχνητής νοημοσύνης θα πρέπει να κατακτηθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με την αναζήτηση ακολούθων, το κυνήγι της προσοχής, την επίδειξη ιδιαιτεροτήτων – η σεμνότητα, το αντίδοτο στον ναρκισσισμό, δεν είναι ζητούμενο. Κακοτράχαλη οδός με συχνό τέρμα όχι ένα σύμπαν πληρότητας, αλλά την αποκαρδίωση.

Η ψηφιακή ζωή δεν μπορεί να δώσει τα πάντα, δεν μπορεί να προσφέρει ταυτόχρονα την πρόκληση και τη σοδειά, το ρίσκο και την ασφάλεια, αποσύρει τη στιγμή που δίνει. Είναι η περιπέτεια της ζωής χωρίς περιπέτειες. Προβάλλει εικόνες σε πολλαπλές ροές διασκορπίζοντας τις αισθήσεις μας στα αμέτρητα είδωλα που ζουν αντί για μας. Παρέχει στην καθημερινή μας πεζότητα το φαντασιακό της αντιστάθμισμα, εικονικές απολαύσεις της στιγμής, μετεωρισμούς μέσα σε ακαριαίες οπτικές συγκινήσεις, έναν πλασματικό χώρο χωρίς συντεταγμένες, που γυρίζει την πλάτη στη ζωή μέσα στην κοινωνία, στη ζωή μέσα στη διδασκαλία, στη ζωή μέσα στην ιστορία.

Διότι η ψηφιακή ζωή πριμοδοτεί το παρόν σε όλο το απέραντο μέτωπο της επικαιρότητας και της κατασκευασμένης πραγματικότητας.
Έτσι, τον αιώνιο χρόνο της ανθρώπινης σκέψης αντικαθιστά ο αστραπιαίος χρόνος των ιστοριών επιτυχίας, των παράτολμων εγχειρημάτων, των εκθαμβωτικών αναρτήσεων, η ατελεύτητη κίνηση του απέραντου διαδικτυακού ωκεανού. Τις μεγάλες υπερβατικές αξίες αντικαθιστά η ιδέα πως το νόημα και η αλήθεια εγκαταβιούν στα αισθητά γεννήματα των ιλιγγιωδών ρυθμών της εποχής. Κι εξασθενεί η εσωτερική πάλη με τον εαυτό, η κατάδυση στα βάθη και στα πλάτη της ύπαρξης, διότι τα πάντα εξελίσσονται στην επιφάνεια των γεγονότων, των πραγματικών και των φανταστικών, στον αφρό του παγκόσμια ψηφιακού γίγνεσθαι. Το περιπόθητο αλλού της ελευθερίας συρρικνώνεται στο αλλού της εικονικής φαντασμαγορίας.
Στην οθόνη η ομήγυρη πετάει πάνω από βομβαρδισμένες γειτονιές του Κιέβου, την ερειπωμένη Γάζα, την πάλλευκη Γροιλανδία. Από τη θαυμαστή μηχανή λείπει μόνο η υπόσχεση της αθανασίας, για να μετατραπεί σε μικρή λαμπερή θεότητα.
Τέλος φόρμας.

Τασούλα Καραϊσκάκη, «Απόψεις», εφ. Καθημερινή, 1/2/2026
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ / ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ

1η παράγραφος

Α. Πολλαπλής επιλογής
1. «μια αναπάντεχη έξοδος από τον ζόφο και το άλγος των ημερών» σημαίνει: α) μια απρόσμενη απομάκρυνση από μια επώδυνη κατάσταση β) μια απρόσμενη είσοδος σε μια δυσάρεστη κατάσταση γ) μια προγραμματισμένη φυγή από μια ουδέτερη κατάσταση
2. Η λέξη «όχημα» εδώ δηλώνει κυρίως: α) εμπόδιο /β) κυριολεκτικό μεταφορικό μέσο γ) μέσο–εργαλείο που οδηγεί σε μια εμπειρία
3. «κορυφές και βάραθρα» λειτουργεί ως: α) αντίθεση που δηλώνει τα άκρα της ιστορίας β) συμπέρασμα γ) χρονικός προσδιορισμός

Β. Σωστό–Λάθος
1. Οι άνθρωποι νιώθουν ότι περνούν σε «άλλη διάσταση» μέσω μιας ψηφιακής εμπειρίας. Σ/Λ
2. Το κείμενο παρουσιάζει την εμπειρία ως αυστηρά πεζή και αδιάφορη. Σ/Λ
3. Η «ματαιοδοξία» εμφανίζεται να τρέφεται από αυτή την ψηφιακή αναβάθμιση του εαυτού. Σ/Λ
Γ. Τίτλος παραγράφου

Διάλεξε τον καταλληλότερο τίτλο:
1. «Ψηφιακή απόδραση και μεταμόρφωση του εαυτού» 2) «Η αχρηστία της ιστορίας» 3) «Μια βαρετή καθημερινότητα χωρίς εικόνες»
2. Δικός μου τίτλο κυριολεκτικός: _______________________________

2η παράγραφος

Α. Πολλαπλής επιλογής
1. «Δεν πουλούν μονάχα φαντασιώσεις…» σημαίνει ότι: α) δεν προσφέρουν καθόλου φαντασία β) πουλούν αποκλειστικά ψέματα γ) δεν περιορίζονται μόνο στη φαντασία
2. «υποδόρια μας αλλάζουν» σημαίνει: α) μας επηρεάζουν αθόρυβα και σε βάθος β) μας αλλάζουν μόνο εξωτερικά γ) μας αλλάζουν αμέσως και επιφανειακά
3. «η ταύτιση… αποτυπώνεται και στην οθόνη» δηλώνει ότι: α) η ταύτιση είναι αποκλειστικά θεωρητική β) η ταύτιση γίνεται ορατή ως εικόνα/ρόλος γ) η ταύτιση αφορά μόνο το παρελθόν

Β. Σωστό–Λάθος
1. Η τεχνολογία μπορεί να επηρεάζει υποδόρια στάσεις και επιθυμίες, όπως παλιότερα τα ΜΜΕ. Σ/Λ
2. Το κείμενο υποστηρίζει ότι αυτά τα εργαλεία έχουν μοναδική λειτουργία τη διασκέδαση. Σ/Λ
3. Ο χρήστης μπορεί να «δει» τον εαυτό του σε ρόλους ηρώων της ποπ κουλτούρας. Σ/Λ

Γ. Τίτλος παραγράφου
1. «Αθώο παιχνίδι χωρίς συνέπειες» 2) «Όταν η ψυχαγωγία μετατρέπεται σε επιρροή» 3) «Η κατάργηση των ΜΜΕ στον 20ό αιώνα»
2. Δικός μου τίτλος μεταφορικός: _______________________________

3η παράγραφος

Α. Πολλαπλής επιλογής
1. «αλγοριθμικά καλλωπισμένος εαυτός» σημαίνει: α) ένας εαυτός που τον καλλωπίζουν οι φίλοι β) ένας εαυτός που δεν αλλάζει γ) ένας εαυτός “βελτιωμένος” από ψηφιακούς μηχανισμούς
2. «ενισχύεται η πίεση… για αισθητικές βελτιώσεις» σημαίνει: α) δυναμώνει η κοινωνική/ψυχολογική πίεση β) μειώνεται η ανάγκη γ) παύει να υπάρχει τάση
3. «Στόχος, το τέλειο πρόσωπο» → το ύφος είναι: α) χιουμοριστικό β) σύντομο, εμφατικό, αποφθεγματικό γ) αδιάφορο και φλύαρο

Β. Σωστό–Λάθος

1. Η εικόνα του εαυτού στην οθόνη παρουσιάζεται ως βασική πηγή ευχαρίστησης. Σ/Λ
2. Το κείμενο ισχυρίζεται ότι τα περισσότερα πρόσωπα είναι ήδη τέλεια. (Σ/Λ)
3. Η ψηφιακή τελειοποίηση συνδέεται με την πίεση για επεμβάσεις στην πραγματική ζωή. Σ/Λ

Γ. Τίτλος παραγράφου
1. «Η τυραννία της ψηφιακής τελειότητας» 2) «Η αξία της φυσικής ατέλειας ως μόδα» 3) «Αισθητικές επεμβάσεις στην αρχαιότητα»
2. Δικός μου τίτλος κυριολεκτικός: _______________________________

4η παράγραφος

Α. Πολλαπλής επιλογής
1. «αλγοριθμικά υποκινούμενη ανάγκη για εξέχουσα παρουσία» σημαίνει: α) ανάγκη να μένουμε διακριτικοί και αθέατοι β) ανάγκη να ξεχωρίζουμε και να προβαλλόμαστε γ) ανάγκη να αποφεύγουμε κάθε επικοινωνία
2. «κυνήγι της προσοχής» είναι: α) μεταφορά για την επίμονη επιδίωξη προβολής β) κυριολεκτική περιγραφή ενός αγώνα δρόμου γ) ουδέτερη φράση χωρίς αξιολογική φόρτιση
3. Η λέξη «αποκαρδίωση» δηλώνει: α) ενθουσιασμό β) ανακούφιση γ) βαθιά απογοήτευση και λύπη

Β. Σωστό–Λάθος
1. Το κείμενο δείχνει ότι η προβολή στα κοινωνικά δίκτυα συχνά απαιτεί αγώνα για ακολούθους. Σ/Λ
2. Η σεμνότητα παρουσιάζεται ως βασικό ζητούμενο στην ψηφιακή αυτοπροβολή. Σ/Λ
3. Η διαρκής αναζήτηση προσοχής μπορεί να οδηγεί σε ψυχική φθορά. Σ/Λ

Γ. Τίτλος παραγράφου Διάλεξε τον καταλληλότερο τίτλο:
1. «Η σεμνότητα ως κλειδί της ψηφιακής επιτυχίας» 2) «Το κυνήγι της προβολής και η πικρή του κατάληξη» 3) «Η αδιαφορία των ανθρώπων για την αναγνώριση»
2. Δικός μου τίτλος μεταφορικός: _______________________________

5η παράγραφος

Α. Πολλαπλής επιλογής
1. Η φράση «Η περιπέτεια της ζωής χωρίς περιπέτειες» είναι: α) οξύμωρο σχήμα (αντίφαση για έμφαση) β) κυριολεξία γ) χρονικός προσδιορισμός
2. «διασκορπίζοντας τις αισθήσεις μας» σημαίνει: α) μας προσανατολίζει σε έναν στόχο β) τις σκορπίζει σε πολλά ερεθίσματα και εικόνες γ) τις εξαφανίζει πλήρως
3. «πλασματικός χώρος χωρίς συντεταγμένες» σημαίνει: α) εικονικός κόσμος χωρίς σταθερά όρια και προσανατολισμό β) γεωγραφικός χώρος με ακριβή χάρτη γ) πραγματικός τόπος, αλλά άγνωστος στους ανθρώπους

Β. Σωστό–Λάθος
1. Η ψηφιακή ζωή, σύμφωνα με το κείμενο, μπορεί να προσφέρει μαζί ρίσκο και ασφάλεια, πρόκληση και σοδειά. Σ/Λ
2. Το κείμενο υποστηρίζει ότι οι πολλαπλές ροές εικόνων οδηγούν σε διάσπαση της προσοχής. Σ/Λ
3. Η ψηφιακή ζωή παρουσιάζεται ως κάτι που ενισχύει τη σχέση μας με την ιστορία και τη διδασκαλία. Σ/Λ

Γ. Τίτλος παραγράφου Διάλεξε τον καταλληλότερο τίτλο:
1. «Η ψηφιακή ζωή ως σχολείο συγκέντρωσης» 2) «Η ιστορία στο κέντρο της διαδικτυακής εμπειρίας» 3) «Πολλαπλές ροές, διασκορπισμένος εαυτός»
2. Δικός μου τίτλος κυριολεκτικός: _______________________________

6η παράγραφος

Α. Πολλαπλής επιλογής
1. «τον αιώνιο χρόνο… αντικαθιστά ο αστραπιαίος χρόνος» σημαίνει: α) το διαρκές και βαθύ δίνει τη θέση του στο γρήγορο και στιγμιαίο β) ο χρόνος γίνεται πιο αργός γ) ο χρόνος παύει να υπάρχει
2. Η λέξη «εκθαμβωτικών» (αναρτήσεων) σημαίνει: α) αδιάφορων β) εντυπωσιακών και καθηλωτικών γ) ασαφών και δυσνόητων
3. Η φράση «στον αφρό του παγκόσμιου ψηφιακού γίγνεσθαι» δηλώνει: α) στο βαθύτερο νόημα των πραγμάτων β) στην απόλυτη ηρεμία και σιωπή γ) στην επιφάνεια των εξελίξεων και της συνεχούς ροής

Β. Σωστό–Λάθος
1. Το κείμενο θεωρεί ότι η ψηφιακή εποχή ευνοεί την εσωτερική πάλη και την αυτογνωσία. Σ/Λ
2. Η «αλήθεια» και το «νόημα» παρουσιάζονται να ταυτίζονται με τους ιλιγγιώδεις ρυθμούς της εποχής. Σ/Λ
3. Η φράση «αλλού της ελευθερίας» δείχνει ότι η ελευθερία διευρύνεται μέσω της ψηφιακής φαντασμαγορίας. Σ/Λ

Γ. Τίτλος παραγράφου Διάλεξε τον καταλληλότερο τίτλο:
1. «Η επιστροφή στην ηρεμία του αιώνιου χρόνου» 2) «Η κυριαρχία της ταχύτητας και η απώλεια βάθους» 3) «Η ψηφιακή ζωή ως άσκηση φιλοσοφίας»

2. Δικός μου τίτλος μεταφορικός: ______________________________

7η παράγραφος

Α. Πολλαπλής επιλογής

1. Η εικόνα ότι η ομήγυρη «πετάει πάνω από…» δηλώνει κυρίως: α) εντυπωσιακή, γρήγορη περιήγηση εικόνων πάνω από τραγωδίες β) ακινησία και έλλειψη θεμάτων γ) επιστημονική καταγραφή χωρίς συναίσθημα
2. Η φράση «λείπει μόνο η υπόσχεση της αθανασίας» υπονοεί ότι: α) η τεχνολογία είναι αδύναμη και ανίκανη β) απομένει ένα τελευταίο στοιχείο για να μοιάσει παντοδύναμη γ) η αθανασία έχει ήδη επιτευχθεί
3. Η έκφραση «λαμπερή θεότητα» λειτουργεί ως: α) ιστορικό γεγονός β) κυριολεκτική περιγραφή γ) μεταφορά για την εξιδανίκευση και τη θεοποίηση της μηχανής

Β. Σωστό–Λάθος
1. Το κείμενο παρουσιάζει την τεχνολογία σαν να κινδυνεύει να θεοποιηθεί. Σ/Λ
2. Οι αναφορές σε Κίεβο, Γάζα και Γροιλανδία δείχνουν την ιλιγγιώδη εναλλαγή εικόνων και θεμάτων. Σ/Λ
3. Το «τέλος φόρμας» λειτουργεί σαν ουδέτερη υποσημείωση χωρίς καμία ειρωνική απόχρωση. Σ/Λ

Γ. Τίτλος παραγράφου Διάλεξε τον καταλληλότερο τίτλο:
1. «Η τεχνολογία ως ταπεινή υπηρέτρια του ανθρώπου» 2) «Η αθανασία ως δεδομένο της ψηφιακής εποχής» 3) «Η παντοδυναμία της μηχανής που αγγίζει τα όρια της θεότητας»
2. Δικός μου τίτλος κυριολεκτικός: _______________________________

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΦΟΥΣ / ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ /
ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ
1. Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου του Κειμένου και πώς επιτυγχάνεται; (Πανελλαδικές 2025)
2. «Διότι η ψηφιακή ζωή πριμοδοτεί το παρόν σε όλο το απέραντο μέτωπο της επικαιρότητας και της κατασκευασμένης πραγματικότητας, προβάλλει εικόνες σε πολλαπλές ροές» . Να μεταφέρετε την περίοδο λόγου στην αντίθετη σύνταξη κάνοντας τις αναγκαίες μετατροπές και να επισημάνετε αλλαγές στο ύφος. (Πανελλαδικές 2025)
3. Λαμβάνοντας ως αφορμή την τρίτη παράγραφο του κειμένου, σχηματίστε με τη μέθοδο της αιτιολόγησης μια παράγραφο 100 λέξεων με την εξής θεματική περίοδο: Η δύναμη της εικόνας του διαδικτύου είναι τόσο μεγάλη ώστε να επηρεάζει την αυτοεκτίμηση του ατόμου και να το οδηγεί σε κρίσιμες αποφάσεις.

Β. Καλωσήρθατε στην κλικτατορία Πώς τα κοινωνικά δίκτυα από απλό Μέσο έφτασαν να καθορίζουν την ιδεολογία της εξουσίας Ο Ντον Μοϊνίχαν (Don Moynihan) διδάσκει Πολιτικές Επιστήμες (public policy) στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Έχει διδάξει και στα Πανεπιστήμια του Τέξας και του Ουισκόνσιν – Μάντισον, ενώ το πολιτικό του δοκίμιο «The Dynamics of Performance Management: Constructing Information and Reform» τιμήθηκε με το βραβείο Χέρμπερτ Σάιμον από την American Political Science Association. Πρόσφατα ο Μοϊνίχαν επινόησε τον όρο «Clickatorship», ο οποίος θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά ως «δικτατορία των κλικ». Όπου «κλικ», η συμμετοχή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όχι μόνο σε ό,τι αφορά τους απλούς ανώνυμους πολίτες, αλλά και τους εκλεγμένους πολιτικούς εκπροσώπους, ακόμη και ολόκληρες κυβερνήσεις. – Επινοήσατε τον όρο «δικτατορία των κλικ» (Clickatorship). Θέλετε να μας εξηγήσετε τι εννοείτε με αυτόν; – Η «Clickatorship» είναι μια μορφή διακυβέρνησης που συνδυάζει την κοσμοθεωρία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με τάσεις ολοκληρωτισμού. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι που εργάζονται σε μια τέτοια κυβέρνηση δεν χρησιμοποιούν απλώς και μόνον πλατφόρμες διαδικτυακές ως μέσον επικοινωνίας, αλλά ότι οι αξίες τους, η κρίση και οι αποφάσεις που παίρνουν αντανακλούν και επηρεάζονται άμεσα από τον διαδικτυακό κόσμο σε βαθμό ακραίο. Η «Clickatorship» βλέπει τα πάντα σαν περιεχόμενο, ακόμη και βασικές πολιτικές αποφάσεις, καθώς επίσης πρακτικές εφαρμογής αυτών των αποφάσεων. – Ισχυρίζεστε ότι υπάρχει βαθιά σύνδεση μεταξύ του πώς μια εκλεγμένη κυβέρνηση βλέπει τον κόσμο διά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με τον ολοκληρωτισμό. Με ποιον τρόπο συμβαίνει αυτό; – Η «Clickatorship» είναι μια ριζοσπαστική μορφή διακυβέρνησης επειδή συνδυάζει την κοσμοθεωρία του Διαδικτύου με τον ολοκληρωτισμό. Αυτό δεν σημαίνει ότι η διαδικτυακή παρουσία συνδέεται αυτομάτως με τις πρακτικές του ολοκληρωτισμού. Υπάρχουν ολοκληρωτικές κυβερνήσεις που έχουν μικρότερη διαδικτυακή παρουσία συγκριτικά με άλλες. Η θέση μου είναι ότι η κοσμοθεωρία του Διαδικτύου και ο ολοκληρωτισμός είναι ένας τοξικός συνδυασμός. – Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι που σήμερα διαμορφώνουν πολιτική είναι κατά βάθος παθητικοί καταναλωτές των μέσων κοινωνικής δικτύωσης; Μήπως, υπό μία έννοια, τα σόσιαλ μίντια είναι από μόνα τους ένα είδος «σκιώδους δικτατορίας» στην εποχή μας; – Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν σαν ναρκωτικό: μας ταΐζουν με ντοπαμίνη και αναδιαμορφώνουν τις εσωτερικές οδούς του αισθήματος της ανταμοιβής στον εγκέφαλό μας. Όταν σπαταλάς υπερβολικό χρόνο στο Διαδίκτυο οδηγείσαι σε πιο ακραία συμπεριφορά εντός ενός μη ρεαλιστικού και ολοένα και περισσότερο τοξικού περιβάλλοντος – αρκεί να ρέει η ντοπαμίνη. Αυτές οι φούσκες είναι πολύ χειρότερες για τους εύπορους και τους ισχυρούς, οι οποίοι ήδη έχουν περιορισμένη επαφή με τον πραγματικό κόσμο. Είναι μάλλον περιττό να τονίσω ότι για μια εκλεγμένη κυβέρνηση όλο αυτό είναι συνταγή για καταστροφή. Ανησυχώ επειδή οι πολιτικοί νομίζουν ότι έρχονται σε επαφή με το κοινό μέσω της διαδικτυακής τους παρουσίας όταν στην πραγματικότητα απλώς ανταποκρίνονται σε μια φούσκα που έφτιαξαν οι ίδιοι, η οποία τους εξωθεί στο να παίρνουν ακόμα πιο ακραίες θέσεις. Έτσι, όπως θα μας ανησυχούσε αν ένας πολιτικός αρχηγός ήταν τοξικομανής ή έπινε πολύ, θα πρέπει να μας προβληματίσει εξίσου πως το να καλουπώνεις τον εγκέφαλό σου στο Διαδίκτυο υπονομεύει τις ηγετικές σου ικανότητες.

Συνέντευξη στον Ηλία Μαγκλίνη (απόσπασμα), εφ. Καθημερινή, 25/1/2026, προσαρμογή για εκπαιδευτικούς σκοπούς 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ / ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ
1. Να αντιστοιχίσετε :
1. Clickatorship
2. «φούσκα»
3. «ντοπαμίνη»
4. «σκιώδης δικτατορία»
5. «περιεχόμενο»
α) Κλειστό πληροφοριακό περιβάλλον που επιβεβαιώνει τις απόψεις μας. β) Μορφή διακυβέρνησης που συνδυάζει τη λογική των social media με αυταρχισμό. γ) Μηχανισμός ανταμοιβής/εθισμού που τροφοδοτεί τη συνεχή χρήση. δ) Έμμεση επιβολή επιρροής χωρίς επίσημη πολιτική εξουσία. ε) Αντίληψη ότι ακόμη και οι πολιτικές αποφάσεις «πακετάρονται» για κατανάλωση.
2. Σωστό – Λάθος (Δικαιολόγηση με παράθεση των αντίστοιχων χωρίων)
1. Η «Clickatorship» αφορά μόνο ανώνυμους πολίτες, όχι κυβερνήσεις. Σ/Λ
2. Ο ομιλητής θεωρεί ότι κάθε κυβέρνηση με έντονη παρουσία στα social media είναι αυτομάτως ολοκληρωτική. Σ/Λ
3. Τα social media περιγράφονται ως μηχανισμός ανταμοιβής που οδηγεί σε ακραίες συμπεριφορές. Σ/Λ
4. Οι εύποροι και ισχυροί επηρεάζονται λιγότερο, επειδή έχουν στενή επαφή με την πραγματικότητα. Σ/Λ
5. Ο ομιλητής ανησυχεί ότι οι πολιτικοί νομίζουν πως «ακούν» το κοινό, αλλά ουσιαστικά ακούν τη δική τους φούσκα. Σ/Λ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΦΟΥΣ / ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ /
ΠΥΚΝΩΣΗΣ-ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ

1. Εξηγείστε με πιο απλό ύφος τις φράσεις του κειμένου:

α. Η θέση μου είναι ότι η κοσμοθεωρία του Διαδικτύου και ο ολοκληρωτισμός είναι ένας τοξικός συνδυασμός.
β. Όταν σπαταλάς υπερβολικό χρόνο στο Διαδίκτυο οδηγείσαι σε πιο ακραία συμπεριφορά εντός ενός μη ρεαλιστικού περιβάλλοντος. γ. θα πρέπει να μας προβληματίσει εξίσου πως το να καλουπώνεις τον εγκέφαλό σου στο Διαδίκτυο υπονομεύει τις ηγετικές σου ικανότητες.

2. Να εντοπίσετε δύο μεταφορές και να εξηγήσετε τι πετυχαίνουν επικοινωνιακά.

3. Σε ποιο κειμενικό είδος ανήκει το παραπάνω απόσπασμα; Να εντοπίσετε δύο γλωσσικές επιλογές που το επιβεβαιώνουν δίνοντας το αντίστοιχο χωρίο. Για ποιον λόγο νομίζετε πως έγινε η επιλογή αυτού του είδους; (Πανελλαδικές 2025)
4. Εάν θέλατε να μεταφέρετε περιληπτικά το περιεχόμενο του παραπάνω κειμένου, ποια κύρια σημεία θα ξεχωρίζατε; Αντιγράψτε τα σχετικά χωρία και έπειτα αναδιατυπώστε τα (με δικές σας εκφράσεις).
5. «Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν σαν ναρκωτικό: μας ταΐζουν με ντοπαμίνη και αναδιαμορφώνουν τις εσωτερικές οδούς του αισθήματος της ανταμοιβής στον εγκέφαλό μας. Όταν σπαταλάς υπερβολικό χρόνο στο Διαδίκτυο οδηγείσαι σε πιο ακραία συμπεριφορά εντός ενός μη ρεαλιστικού και ολοένα και περισσότερο τοξικού περιβάλλοντος – αρκεί να ρέει η ντοπαμίνη. Αυτές οι φούσκες είναι πολύ χειρότερες για τους εύπορους και τους ισχυρούς, οι οποίοι ήδη έχουν περιορισμένη επαφή με τον πραγματικό κόσμο»: Ποιες εναλλαγές ρηματικών προσώπων εντοπίζετε; Ποιος επικοινωνιακός σκοπός εξυπηρετείται με αυτήν την επιλογή;
6. Σχηματίστε μία παράγραφο 100-120 λέξεων με τη μέθοδο της αιτιολόγησης με τη θεματική περίοδο: «Τα social media μπορούν να επηρεάσουν την πολιτική κρίση και τις αποφάσεις των ηγετών» Να χρησιμοποιήσετε τις φράσεις από το κείμενο: «τοξικός συνδυασμός», «φούσκα», «υπονομεύει».

Γ. Αγαπητό τσάτμποτ, τι να ψηφίσω;

Το ChatGPT δοκιμάζει διαφημίσεις και η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στο παιχνίδι της πειθούς Θυμάστε την Cambridge Analytica; Πριν από δέκα χρόνια ακριβώς, αυτή η εταιρεία επηρέασε δύο σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, στις ΗΠΑ και στη Μεγάλη Βρετανία, χρησιμοποιώντας ως βασικό της μοχλό το ανεξέλεγκτο Facebook και τη δυνατότητά του να ψιθυρίζει προσωποποιημένα μηνύματα στο αυτί του καθενός. Ετοιμαστείτε για τη δεύτερη πράξη του δράματος, με τη σφραγίδα της ανεξέλεγκτης τεχνητής νοημοσύνης. Τις τελευταίες ημέρες, η OpenAI (η εταιρεία πίσω από το ChatGPT) έχει ξεκινήσει να προβάλλει διαφημίσεις ανάμεσα στις απαντήσεις που δίνει στους χρήστες της στις ΗΠΑ, δίνοντας αφορμή στο Claude της Anthropic να ασκήσει αρνητική κριτική στην πρακτική που επιλέγει ο ανταγωνιστής του. Ορισμένοι το έχουμε παρατηρήσει ήδη και στην ημεδαπή: εκεί που το μοντέλο απαντά, ξαφνικά εμφανίζεται ένα διαφημιστικό μήνυμα. Αν τα δεδομένα του Facebook ήταν θησαυρός, τα δεδομένα των τσάτμποτς είναι κανονικό χρυσωρυχείο, καθώς εδώ οι χρήστες λένε τα εσώψυχά τους με τον πιο ευθύ τρόπο. Προς το παρόν, η OpenAI λέει ότι δεν θα κάνει «επιθετική» χρήση των δεδομένων σας, αλλά τα ίδια έλεγε και το Facebook πριν ξεσπάσουν τα σκάνδαλα. «Με βάση τα όσα γνωρίζεις για εμένα, τι πιστεύεις ότι θα ήταν πιο λογικό να ψηφίσω;»: να μια εύλογη ερώτηση, ανάμεσα σε πολλές άλλες, που θα μπορούσε να κάνει ένας φιλοπερίεργος χρήστης της ΑΙ. Είναι δεδομένο ότι όλα τα μοντέλα μεροληπτούν από τη φύση τους. Σκεφτείτε όμως τι θα αρχίσουν να απαντούν αν εμφιλοχωρήσει το οικονομικό κίνητρο. Τα τσάτμποτς θα έχουν τη δυνατότητα να χειραγωγούν τους χρήστες τους με τον πλέον ανεπαίσθητο τρόπο. Τώρα που ξεχάστηκε ότι τα σόσιαλ μίντια είναι τεχνολογίες της πειθούς, έρχονται τα τσάτμποτς ως τεχνολογίες συγκαλυμμένου εξαναγκασμού, να μας θυμίσουν ότι πρέπει να επαγρυπνούμε. H OpenAI αναγκάζεται να εισάγει διαφημίσεις, γιατί το 2026 προβλέπεται να σημειώσει ζημιές ύψους 14 δισ. δολαρίων. Δεν έχει την πολυτέλεια να ενδιαφέρεται για την ευημερία των πολιτών ή των δημοκρατιών. Η ζημιά που θα κάνει βραχυπρόθεσμα στον κόσμο, αν επιτρέψει προσωποποιημένες διαφημίσεις, θα γίνει ντοκιμαντέρ στο Netflix, ακρόαση στο Κογκρέσο, #deleteChatGPT και απολογία του Σαμ Άλτμαν. Αν δεν ρυθμιστούν έγκαιρα τα τσάτμποτς, σε δέκα χρόνια από σήμερα θα επαναλαμβάνουμε τα ίδια.

Μανώλης Ανδριωτάκης, περιοδικό Κ, εφ. Καθημερινή, 15/2/2026

1. Να αποδώσετε με συνώνυμη φράση (με βάση τα συμφραζόμενα): α) «μοχλός» = ____________________ β) «ψιθυρίζει προσωποποιημένα μηνύματα» = ____________________ γ) «χρυσωρυχείο» = ____________________ δ) «μεροληπτούν» = ____________________ ε) «συγκαλυμμένος εξαναγκασμός» = ____________________ στ) «επαγρυπνούμε» = ____________________
2. Να βρείτε στο κείμενο μία λέξη/φράση που δηλώνει:

α) ειρωνεία ή σαρκασμό = ____________________

β) φόβο/ανησυχία = ____________________

γ) βεβαιότητα = ____________________

3. Να εντοπίσετε δύο μεταφορές και να εξηγήσετε τι πετυχαίνουν επικοινωνιακά

Μεταφορά 1:
Λειτουργία:
Μεταφορά 2:
Λειτουργία:

4. «Ετοιμαστείτε για τη δεύτερη πράξη του δράματος…» α) Τι είδους ύφος δείχνει αυτή η φράση (ουδέτερο/στοχαστικό/δραματικό/χιουμοριστικό); β) Γιατί τη χρησιμοποιεί ο αρθρογράφος;

5. Να κάνετε τις απαραίτητες αλλαγές ώστε η παρακάτω πρόταση να έχει ουδέτερο ύφος διατηρώντας τη σημασία της: «Ετοιμαστείτε για τη δεύτερη πράξη του δράματος, με τη σφραγίδα της ανεξέλεγκτης τεχνητής νοημοσύνης»

6. «Θυμάστε την Cambridge Analytica;» Ο αρθρογράφος παροτρύνει τους αναγνώστες να ανακαλέσουν στη μνήμη τους την περίπτωση μιας εταιρείας. Πώς ερμηνεύετε αυτή την επιλογή και μάλιστα στην αρχή του άρθρου; Πώς συνδέεται με την πρόθεση του συντάκτη στην πρώτη παράγραφο και τον τελικό επικοινωνιακό στόχο του κειμένου; (Πανελλαδικές 2024)

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ Β και Γ
(Κείμενο Β: «Καλωσήρθατε στην κλικτατορία» — Κείμενο Γ: «Αγαπητό τσάτμποτ, τι να ψηφίσω;»)

1. Να γράψετε ποιο είναι το κοινό θέμα/ανησυχία των δύο κειμένων.
2. Να συμπληρώσετε:
 Στο Κείμενο Α, έμφαση δίνεται …………………………
 Στο Κείμενο Β, έμφαση δίνεται ………………………..
3. Να βρείτε ένα χωρίο από το Κείμενο Α και ένα χωρίο από το Κείμενο Β που δείχνουν ότι η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να οδηγήσει σε ακραίες/τοξικές συμπεριφορές ή αποφάσεις.
Κείμενο Α (χωρίο): ………………………………………..
Κείμενο Β (χωρίο): …………………………………………
4. Να συμπληρώσετε τον πίνακα με 1 στοιχείο από κάθε κείμενο:
Νεοελληνική Γλώσσα – Τεχνολογία - Τεχνητή Νοημοσύνη
Επιμέλεια Μίρκα Καμά
 Επίκληση στη λογική Κείμενο Α: ……………………………………..
Κείμενο Β:……………………………………….
 Επίκληση στο συναίσθημα Κείμενο Α: ……………………………………..
 Κείμενο Β:……………………………………….
Δ. Ο κύριος DeepMind έχει απαντήσεις για το μέλλον μας
Αντί να ρωτάμε ποιος θα αντικατασταθεί από αυτήν, μπορούμε να αναρωτηθούμε πού ακριβώς η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί πλεονεκτήματα, πού δεν τα δημιουργεί και πώς οι ανθρώπινες δεξιότητες συνεχίζουν να έχουν σημασία», αναφέρει ο δρ Σακίρ Μοχάμεντ, διευθυντής ερευνών της Google DeepMind, κατά τη διάρκεια της συνέντευξής μας. Λίγες ημέρες πριν παραλάβει το βραβείο AI for the Benefit of Humanity για το 2026 από την Ένωση για την Ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (AAAI), ένας από τους πιο επιδραστικούς ανθρώπους στον τομέα της ΤΝ. Από το 2013 ερευνάτε τον κοινωνικό αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στην υγειονομική περίθαλψη, στο περιβάλλον και στην καθημερινή ζωή. Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι, ενώ το ΑΙ έχει κάνει τη ζωή μας ευκολότερη, έχει επίσης αυξήσει την εξάρτησή μας από την αυτοματοποίηση. Κατά τη γνώμη σας, ποιες είναι οι πιο σημαντικές αλλαγές που έχει επιφέρει τα τελευταία χρόνια;
Μία από τις πιο σημαντικές εξελίξεις είναι το τεράστιο εύρος των δυνατοτήτων της σήμερα. Τώρα κατανοούμε ότι δεν είναι μια ενιαία, μονολιθική τεχνολογία, αλλά περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές δυνατότητες και εφαρμογές. Για παράδειγμα, η τεχνητή νοημοσύνη έχει γίνει ένας σημαντικός τομέας για την επιστήμη, με σημαντικές ανακαλύψεις στην επιστήμη των υλικών, την υγειονομική περίθαλψη, τη βιολογία και την έρευνα για τις πρωτεΐνες. Ταυτόχρονα εφαρμόζεται όλο και περισσότερο σε παγκόσμιες προκλήσεις, όπως η παροχή υγειονομικής περίθαλψης και η εκπαίδευση.
Υπάρχουν επίσης ευρέως διαδεδομένες εμπορικές εφαρμογές, από «chatbots» εξυπηρέτησης πελατών έως επιχειρηματικές δραστηριότητες, σύνοψη εγγράφων, υποστήριξη ομαδικής εργασίας, διαδικασίες πρόσληψης και συνεντεύξεις εργασίας. Μια άλλη σημαντική εξέλιξη που συνεχίζει να επεκτείνεται ραγδαία είναι η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη (Generative AI) αλλά και η τεχνητή νοημοσύνη με πράκτορες (AI Agents), ιδιαίτερα μάλιστα στην ανάπτυξη λογισμικού. Οι «πράκτορες» κωδικοποίησης και ο προγραμματισμός με τη βοήθεια της ΤΝ έχουν μεταμορφώσει την ποιότητα και την παραγωγικότητα του κώδικα, μειώνοντας ταυτόχρονα τα εμπόδια «εισόδου» για νέους προγραμματιστές. Αυτό επιτρέπει σε περισσότερους ανθρώπους να πειραματίζονται, να δημιουργούν και να συμμετέχουν σε τεχνικούς τομείς. Η εκμάθηση γλωσσών είναι ένας άλλος τομέας στον οποίο έχουμε δει σημαντική πρόοδο. Ταυτόχρονα, αυτές οι εξελίξεις μάς έχουν κάνει περισσότερο ρεαλιστές και λιγότερο αφελείς όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη· δεν τη θεωρούμε πλέον ως μια καθαρά θετική δύναμη. Τώρα, έχουμε συγκεκριμένες αποδείξεις για το πώς τα πράγματα μπορούν να πάνε στραβά: μεροληψία στα μοντέλα, επιπτώσεις στα δικαιώματα, ζητήματα πολιτιστικής εκπροσώπησης και διάδοση παραπληροφόρησης. Αυτές οι ανησυχίες υπογραμμίζουν τη σύνθετη και εξελισσόμενη σχέση μεταξύ της τεχνητής νοημοσύνης και της κοινωνίας.
Αν, λοιπόν, έπρεπε να ξεχωρίσω τη σημαντικότερη πρόσφατη αλλαγή που έφερε η τεχνητή νοημοσύνη, θα ήταν η δυνατότητά μας να μεταφέρουμε τη μάθηση από την εμπειρία σχεδόν σε κάθε πεδίο. Το AI έχει πάψει να είναι εργαλείο ειδικών χρήσεων. Από συστήματα περιορισμένα σε συγκεκριμένους τομείς, περάσαμε σε τεχνολογίες γενικής εφαρμογής, ικανές να αξιοποιηθούν ουσιαστικά σε ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων.
Σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2023), περίπου το 90% των θέσεων εργασίας στην Ευρώπη απαιτούν τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες. Ωστόσο, περίπου το 32% των Ευρωπαίων εξακολουθεί να στερείται αυτές τις δεξιότητες. Αυτό εγείρει τρία βασικά ερωτήματα: Πώς μπορούν οι πολίτες να εκπαιδευτούν αποτελεσματικά για την ψηφιακή εποχή; Ποια εργαλεία και εκπαιδευτικές προσεγγίσεις πρέπει να υιοθετηθούν; Και πώς μπορούν να μετριαστούν οι κοινωνικές επιπτώσεις του ψηφιακού χάσματος δεξιοτήτων;
Αυτά είναι πολύ μεγάλα και σύνθετα ερωτήματα, και κανένας φορέας δεν μπορεί να τα αντιμετωπίσει πλήρως μόνος του. Αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης κοινωνικής μεταβολής που βιώνουμε εδώ και δεκαετίες, καθώς οι ψηφιακές τεχνολογίες διαμορφώνουν όλο και περισσότερο τη ζωή μας. Στην έρευνα, συχνά αναφερόμαστε σε αυτά ως κοινωνικοτεχνικά ερωτήματα, δηλαδή η ιδέα ότι η κοινωνία και η τεχνολογία είναι βαθιά αλληλένδετες και επηρεάζουν συνεχώς η μία την άλλη.
Η αντιμετώπιση των κοινωνικών και οικονομικών συνεπειών του ψηφιακού χάσματος δεξιοτήτων δεν έχει μία και μοναδική λύση. Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει ήδη σημαντικές ευκαιρίες στην εκπαίδευση. Τώρα μπορούμε να δημιουργήσουμε εργαλεία μάθησης που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ανθρώπων στο σπίτι, στο κινητό τους, στη δουλειά ή στο σχολείο και να τα κάνουμε προσβάσιμα σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αυτά τα εργαλεία μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να εξερευνήσουν νέους τομείς, να αποκτήσουν σχετικές γνώσεις και να προχωρήσουν προς την επίτευξη των στόχων τους. Φυσικά, αυτό πρέπει να συμπληρωθεί από τη συνεργασία με οικονομολόγους, υπευθύνους χάραξης πολιτικής και ιδρύματα, αλλά τα εργαλεία μάθησης που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος της λύσης. Όσον αφορά τα συγκεκριμένα εργαλεία, πολλά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υποστηρίζουν ήδη τη μάθηση με ουσιαστικούς τρόπους. Εργαλεία όπως το Google Gemini ή το ChatGPT μπορούν να μετατρέψουν μεγάλους όγκους γνώσεων σε δομημένες μαθησιακές εμπειρίες. Οι χρήστες μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα εργαλεία για να μάθουν σχεδόν οποιοδήποτε θέμα ακαδημαϊκό, επαγγελματικό ή πρακτικό – από την εκμάθηση γλωσσών έως την υδραυλική ή την επισκευή ποδηλάτων.
Αυτά τα συστήματα έχουν σχεδιαστεί για να αναλύουν θέματα, να αξιολογούν τις υπάρχουσες γνώσεις και να καθοδηγούν τους μαθητές βήμα προς βήμα. Αυτό το μέλλον της μάθησης θα συνεχίσει να βελτιώνεται και θα προσαρμόζεται όλο και περισσότερο σε διαφορετικά πλαίσια (τυπική εκπαίδευση, μάθηση στο σπίτι ή επαγγελματική κατάρτιση). Στην τελευταία μας συνάντηση αναφέρατε τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για την αποκωδικοποίηση αρχαίων κειμένων και επιγραφών. Μπορείτε να μας πείτε περισσότερα γι’ αυτό το εγχείρημα;
Όποιος έχει επισκεφθεί μέρη όπως η Ελλάδα, η Ρώμη ή περιοχές πλούσιες σε αρχαία μνημεία αναγνωρίζει τη σημασία των επιγραφών σε πέτρα ή παπύρους. Αυτά τα κείμενα μας λένε πολλά για τις κοινωνίες, τις αξίες και τους πολιτισμούς του παρελθόντος. Αυτός ο τομέας είναι γνωστός ως «επιγραφική». Η πρόκληση είναι ότι αυτά τα κείμενα είναι συχνά κατεστραμμένα, ατελή ή κατακερματισμένα. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει υποστηρίζοντας τους ιστορικούς στην ανακατασκευή των ελλειπόντων τμημάτων του κειμένου, στην αναγνώριση παρόμοιων επιγραφών και στην τοποθέτηση των θραυσμάτων στο ιστορικό τους πλαίσιο. Πέρα από την ανακατασκευή, οι ιστορικοί συχνά θέλουν να χρονολογήσουν τα κείμενα με βάση τη γλώσσα, το στιλ γραφής ή τη χρήση των λέξεων και να κατανοήσουν από πού προέρχονται, είτε από νησιά είτε από την ηπειρωτική χώρα είτε από συγκεκριμένα πολιτιστικά ή πολιτικά περιβάλλοντα. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν αναλύοντας μεγάλες συλλογές κειμένων και εικόνων μαζί, δημιουργώντας πολυτροπικά συστήματα που υποστηρίζουν τη χρονολόγηση, την τοποθέτηση σε πλαίσιο και τη σύγκριση.

Αθανάσιος Κατσικίδης, περιοδικό Κ, εφ. Καθημερινή, 15/2/2026, προσαρμογή για εκπαιδευτικούς σκοπούς 

Ερωτήσεις Πολλαπλής Επιλογής ως προς το περιεχόμενο
1. Ποια είναι η βασική πρόταση-πλαίσιο με την οποία ξεκινά ο ομιλητής; α) Να σταματήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη πριν αντικαταστήσει όλους τους εργαζομένους β) Να εστιάσουμε στο ποιοι θα χάσουν πρώτοι τη δουλειά τους γ) Να εξετάσουμε πού η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί πλεονεκτήματα και πού όχι, και ποια ανθρώπινα προσόντα παραμένουν κρίσιμα δ) Να αγνοήσουμε τις κοινωνικές συνέπειες και να δούμε μόνο την τεχνολογία
2. Ποιο γεγονός πλαισιώνει χρονικά τη συνέντευξη; α) Η ανακοίνωση νέου νόμου για την ΤΝ β) Η βράβευση του ομιλητή για το 2026 γ) Η κυκλοφορία νέου chatbot για την εκπαίδευση δ) Η υπογραφή συμφωνίας κρατών για την ΤΝ
3. Πώς περιγράφεται η (σημερινή) τεχνητή νοημοσύνη σε σχέση με το παρελθόν; α) Ως μία ενιαία, μονολιθική τεχνολογία με μία κύρια χρήση β) Ως σύνολο διαφορετικών δυνατοτήτων και εφαρμογών γ) Ως τεχνολογία που περιορίζεται αποκλειστικά στην ψυχαγωγία δ) Ως εργαλείο που λειτουργεί μόνο σε πειραματικά εργαστήρια
4. Ποιος τομέας ΔΕΝ αναφέρεται ως πεδίο επιστημονικών ανακαλύψεων που ενισχύθηκαν από την ΤΝ; α) Επιστήμη υλικών β) Βιολογία γ) Έρευνα πρωτεϊνών δ) Αστρονομία
5. Ποια από τις παρακάτω επιλογές εμφανίζεται ως παράδειγμα «εμπορικών εφαρμογών»;
α) Αποκωδικοποίηση επιγραφών σε πέτρα β) Chatbots εξυπηρέτησης πελατών γ) Χρονολόγηση παπύρων με βάση τον τρόπο γραφής δ) Ανάλυση πολιτισμικών συμφραζομένων αρχαίων μνημείων
6. Τι υποστηρίζει ο ομιλητής για την παραγωγική ΤΝ και τους «πράκτορες»; α) Ότι έχουν ελάχιστη επίδραση στην ανάπτυξη λογισμικού β) Ότι μειώνουν την ποιότητα κώδικα, αλλά αυξάνουν την ταχύτητα γ) Ότι μεταμορφώνουν την παραγωγικότητα και μειώνουν τα εμπόδια εισόδου για νέους δ) Ότι αφορούν μόνο ειδικούς υψηλής κατάρτισης, όχι νέους χρήστες
7. Ποια μεταβολή στάσης απέναντι στην ΤΝ επισημαίνεται ρητά; α) Είμαστε πιο αισιόδοξοι και πιο αφελείς από πριν β) Τη θεωρούμε πλέον αποκλειστικά αρνητική δύναμη γ) Είμαστε πιο ρεαλιστές και λιγότερο αφελείς, αναγνωρίζοντας και κινδύνους δ) Δεν αλλάζει καθόλου ο τρόπος που την αντιλαμβανόμαστε
8. Ποιο από τα παρακάτω ΔΕΝ αναφέρεται ως παράδειγμα του «πώς τα πράγματα μπορούν να πάνε στραβά»; α) Μεροληψία στα μοντέλα β) Επιπτώσεις στα δικαιώματα γ) Ζητήματα πολιτιστικής εκπροσώπησης δ) Αύξηση μισθών στον ιδιωτικό τομέα
9. Ποια θεωρείται, κατά τον ομιλητή, η σημαντικότερη πρόσφατη αλλαγή που έφερε η ΤΝ; α) Η αντικατάσταση της ανθρώπινης σκέψης από αλγορίθμους β) Η μεταφορά μάθησης από την εμπειρία σε σχεδόν κάθε πεδίο γ) Η κατάργηση της ανάγκης για εκπαίδευση δ) Η αποκλειστική χρήση της ΤΝ για στρατιωτικούς σκοπούς
10. Πώς περιγράφεται η μετάβαση της ΤΝ ως τεχνολογία; α) Από γενικής χρήσης σε ειδικής χρήσης β) Από ειδικής χρήσης σε γενικής εφαρμογής γ) Από ανεξέλεγκτη σε πλήρως καταργημένη δ) Από κοινωνική σε αμιγώς ατομική
11. Ποιο ζεύγος ποσοστών αποτυπώνει το «ψηφιακό χάσμα δεξιοτήτων» στην Ευρώπη; α) 90% απαιτούν δεξιότητες — 32% στερούνται δεξιοτήτων β) 32% απαιτούν δεξιότητες — 90% στερούνται δεξιοτήτων γ) 50% απαιτούν δεξιότητες — 50% στερούνται δεξιοτήτων δ) 10% απαιτούν δεξιότητες — 90% στερούνται δεξιοτήτων
12. Γιατί ο ομιλητής λέει ότι «κανένας φορέας δεν μπορεί να τα αντιμετωπίσει μόνος του»; α) Επειδή τα ερωτήματα είναι απλά, αλλά χρειάζονται χρόνο β) Επειδή τα ερωτήματα είναι σύνθετα και συνδέονται με ευρύτερη κοινωνική μεταβολή γ) Επειδή δεν υπάρχουν καθόλου τεχνολογικές λύσεις δ) Επειδή η εκπαίδευση δεν σχετίζεται με την τεχνολογία
13. Τι σημαίνει ο όρος «κοινωνικοτεχνικά ερωτήματα» όπως χρησιμοποιείται στο κείμενο; α) Ότι κοινωνία και τεχνολογία είναι αλληλένδετες και αλληλεπιδρούν συνεχώς
β) Ότι η τεχνολογία είναι ανεξάρτητη από την κοινωνία γ) Ότι η κοινωνία καθορίζεται αποκλειστικά από την οικονομία δ) Ότι η τεχνολογία αφορά μόνο τεχνικούς ειδικούς

14. Ποια είναι η κεντρική ιδέα για την εκπαίδευση; α) Η ΤΝ αντικαθιστά τον δάσκαλο σε κάθε περίπτωση β) Η ΤΝ είναι χρήσιμη μόνο σε πανεπιστημιακές σπουδές γ) Η ΤΝ μπορεί να προσφέρει εξατομικευμένα, προσβάσιμα εργαλεία μάθησης σε πολλά πλαίσια
δ) Η ΤΝ δεν έχει θέση στην εκπαίδευση λόγω κινδύνων
15. Ως προς τις επιγραφές/παπύρους, ποια είναι η βασική προσφορά της ΤΝ; α) Να γράφει νέα αρχαία κείμενα που δεν υπάρχουν β) Να καταργεί την ανάγκη για χρονολόγηση γ) Να βοηθά στην ανακατασκευή ελλειπόντων τμημάτων και στη σύγκριση/τοποθέτηση σε πλαίσιο δ) Να αντικαθιστά τα μουσεία με ψηφιακές εκθέσεις
Σύγκριση με το κείμενο «Αγαπητό τσάτμποτ, τι να ψηφίσω;»
16. Ποια είναι η βασική διαφορά οπτικής ανάμεσα στα δύο κείμενα; α) Και τα δύο είναι καθαρά τεχνικά εγχειρίδια χρήσης β) Το «DeepMind…» δίνει έμφαση σε δυνατότητες/ευκαιρίες και σε υπεύθυνη αξιοποίηση, ενώ το «τι να ψηφίσω;» εστιάζει σε κινδύνους χειραγώγησης και πειθούς γ) Και τα δύο υποστηρίζουν ότι τα chatbots πρέπει να αντικαταστήσουν την εκπαίδευση δ) Το «τι να ψηφίσω;» είναι αισιόδοξο, ενώ το «DeepMind…» απαισιόδοξο
17. Ποιο θέμα εμφανίζεται πιο έντονα στο «τι να ψηφίσω;» σε σχέση με το «DeepMind…»; α) Η επιγραφική και τα αρχαία κείμενα β) Οι διαφημίσεις και το οικονομικό κίνητρο ως παράγοντας χειραγώγησης γ) Η παραγωγικότητα κώδικα και οι πράκτορες δ) Το ψηφιακό χάσμα δεξιοτήτων
18. Ποια κοινή ανησυχία μπορεί να εντοπίσει ένας αναγνώστης και στα δύο κείμενα; α) Ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ΤΝ μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα β) Ότι η ΤΝ δεν έχει κοινωνικές επιπτώσεις γ) Ότι η ΤΝ είναι άχρηστη στην καθημερινότητα δ) Ότι η τεχνολογία αφορά μόνο ειδικούς και όχι τους πολίτες
19. Ποια διατύπωση ταιριάζει περισσότερο στο ύφος του «DeepMind…»; α) Προειδοποιητικό και δραματοποιημένο β) Αναλυτικό, επεξηγηματικό και ισορροπημένο γ) Σατιρικό και ειρωνικό δ) Αιχμηρά επιθετικό προς την ΤΝ
20. Ποια πιθανή «στάση πολίτη» προτείνει έμμεσα το κάθε κείμενο; α) Και τα δύο προτείνουν αδιαφορία β) Το «DeepMind…» προτείνει εκπαίδευση, δεξιότητες, συνεργασία φορέων, ενώ το «τι να ψηφίσω;» προτείνει επαγρύπνηση και ρύθμιση για να περιοριστεί η πειθώ γ) Το «DeepMind…» προτείνει αποχή από την τεχνολογία, ενώ το «τι να ψηφίσω;» προτείνει πλήρη εμπιστοσύνη στα chatbots δ) Και τα δύο προτείνουν να αντικατασταθεί η δημοκρατία από αλγορίθμους

 

----------------------------------------------
Λύσεις: 1γ, 2β, 3β, 4δ, 5β, 6γ, 7γ, 8δ, 9β, 10β, 11α, 12β, 13α, 14γ, 15γ, 16β, 17β, 18α, 19β, 20β

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

Α (Η περιπέτεια της ζωής χωρίς περιπέτειες) ,

Γ (Αγαπητό ΤΣΑΤΜΠΟΤ τι να ψηφίσω;),

Δ (Ο κύριος DeepMind έχει απαντήσεις για το μέλλον μας)
Τα Κείμενα Α, Γ, Δ αναφέρονται στη ραγδαία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης αναδεικνύοντας τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν αλλά και τους κινδύνους που κρύβουν. Αξιοποιώντας δημιουργικά το περιεχόμενό τους, σε άρθρο 350–400 λέξεων που θα αναρτήσετε στην ιστοσελίδα του σχολείου σας ή στο προσωπικό σας ιστολόγιο, να αναφερθείτε:
α) στους λόγους για τους οποίους οι πολίτες γενικότερα χρειάζεται να καλλιεργούν ψηφιακό γραμματισμό και κριτική σκέψη στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και β) στους τρόπους με τους οποίους εσείς επιλέγετε να χρησιμοποιείτε τη σύγχρονη τεχνολογία στην καθημερινότητά σας με τρόπο ασφαλή και εποικοδομητικό.
Μονάδες 30

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ
Από την «ψηφιακή περιπέτεια» στην ψηφιακή ωριμότητα
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πια μια μακρινή υπόσχεση. Μπαίνει στην οθόνη μας ως βοηθός μάθησης, ως εργαλείο δουλειάς, ως μηχανή παραγωγής εικόνων και βίντεο. Ακριβώς γι’ αυτό, ο πολίτης χρειάζεται σήμερα δύο ασπίδες: ψηφιακό γραμματισμό και κριτική σκέψη.
Πρώτο επιχείρημα: προστασία της δημοκρατικής κρίσης. Όταν τα τσάτμποτ αρχίζουν να φιλοξενούν διαφημίσεις «ανάμεσα στις απαντήσεις», το οικονομικό κίνητρο μπορεί να γλιστρήσει μέσα στη συνομιλία σαν αόρατο χέρι πειθούς. Η μνήμη της Cambridge Analytica θυμίζει ότι η προσωποποιημένη επιρροή δεν φωνάζει· ψιθυρίζει. Άρα πρέπει να αναγνωρίζουμε πότε μια απάντηση ενημερώνει και πότε κατευθύνει, ιδίως σε θέματα αξιών και πολιτικής.
Δεύτερο επιχείρημα: άμυνα απέναντι στο φαίνεσθαι. Η ψηφιακή ζωή υπόσχεται «περιπέτεια χωρίς περιπέτειες»: ατελείωτες ροές εικόνων, έναν καλλωπισμένο εαυτό που κολακεύει, αλλά πιέζει για τελειότητα και προβολή. Αν δεν μάθουμε να ελέγχουμε την προσοχή μας, καταλήγουμε να ζούμε στον «αφρό» της επικαιρότητας, με διάσπαση, σύγκριση και αποκαρδίωση. Κριτική σκέψη σημαίνει να βλέπουμε τον μηχανισμό, όχι μόνο το θέαμα.
Τρίτο επιχείρημα: αξιοπιστία και δικαιώματα. Η ΤΝ έχει τεράστιο εύρος δυνατοτήτων—από υποστήριξη μάθησης μέχρι βοήθεια στην έρευνα—όμως μπορεί να σφάλει, να μεροληπτεί, να παραπληροφορεί ή να θίγει δικαιώματα. Ψηφιακός γραμματισμός είναι να ζητάμε τεκμήρια, να διασταυρώνουμε και να κατανοούμε τα όρια των μοντέλων, χωρίς να τους παραδίδουμε την κρίση μας.

Στην καθημερινότητά μου επιλέγω τρεις πρακτικές. Πρώτον, χρησιμοποιώ την ΤΝ ως «δάσκαλο» και όχι ως υποκατάστατο σκέψης: ζητώ σχέδια μελέτης, εξηγήσεις και παραδείγματα, αλλά διασταυρώνω. Δεύτερον, βάζω όρια χρήσης: χρόνο, διαλείμματα από την οθόνη, προτεραιότητα σε πραγματικές δραστηριότητες, ώστε η τεχνολογία να υπηρετεί τη ζωή κι όχι να την υποκαθιστά. Τρίτον, προστατεύω τα δεδομένα μου: αποφεύγω ευαίσθητες εξομολογήσεις, περιορίζω άδειες εφαρμογών, κρατώ κωδικούς ασφαλείς και, πριν από κρίσιμες επιλογές, ζητώ αντίλογο και συζητώ με ανθρώπους.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει μοχλός γνώσης ή εργαλείο χειρισμού. Το αποτέλεσμα θα κριθεί από το πόσο ώριμα θα τη χρησιμοποιούμε—και από το πόσο σταθερά θα κρατάμε το τιμόνι της κρίσης μας.

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ
Κείμενο 1: Μια γενιά δίχως χαμόγελο
Είναι γύρω μας, μέσα στο σπίτι μας, στη γειτονιά μας, μέσα στο μεταφορικό μέσο που χρησιμοποιούμε καθημερινά. Φοράνε άνετα, φαρδιά ρούχα και φαίνεται πως έχουν ιδιαίτερη αδυναμία στο μαύρο χρώμα. Τα μεγάλα ακουστικά στο κεφάλι ή γύρω από το λαιμό είναι το ουκ άνευ τους και αν κρυφακούσουμε μάλλον θα κατακλυστούμε από μελωδίες που θα μας ξενίσουν.
Έχουν γεννηθεί μέσα στα social media, δεν κάνουν χωρίς αυτά και γι΄ αυτό είναι πάντα περιποιημένοι. Το κινητό στο χέρι ή σίγουρα πάνω στο σώμα, να το αισθάνονται, έτοιμοι να βγάλουν εκείνη τη μία φωτογραφία που θα λάβει τα περισσότερα likes.
Προβληματίζει το πόσο σνομπάρουν το σχολείο σαν να είναι, όχι η χειρότερη περίοδος της ζωής τους όπως ήταν για παλαιότερες γενιές λόγω του φόρτου της μελέτης, αλλά η πιο αδιάφορη, η πιο άχρηστη, η πιο ανούσια. Οι καημένοι οι εκπαιδευτικοί παλεύουν να είναι καινοτόμοι και να εμφυσήσουν στους μαθητές την αγάπη για την έρευνα και τη δημιουργικότητα. Και αναθέτουν εργασίες. Όμως δε λογάριασαν το ChatGPT, το Perplexity, το νεοεμφανισθέν DeepSeek. Α
Ακόμη και οι φοιτητές, με ανά χείρας τα smartphones και τα laptops, καταγράφουν διαλέξεις ή στέλνουν διαφορετικό εκπρόσωπο της παρέας τους κάθε φορά, προκειμένου να «απαθανατίσει» τις παραδόσεις μέσα στο αμφιθέατρο και με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης να τις οργανώσει και να τις μετατρέψει σε σχεδιαγράμματα. Μία είδηση, πως οι καθηγητές του Yale έκαναν απεργία με αιτία τη χρήση της Τ.Ν. από τους φοιτητές, έτυχε δεκάδων χιλιάδων αναγνώσεων και αναδημοσιεύσεων σε όλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Άραγε, κάποιοι αγχώθηκαν και απελπίστηκαν μπρος σε μια διαφαινόμενη απαγόρευση; Όπως και να έχει, η είδηση διαψεύστηκε! Η νεολαία μπορεί να κοιμηθεί ήσυχη.
Όπου και να γυρίσω να κοιτάξω, βλέπω νέα παιδιά καμπουριασμένα, κυρτωμένα, σκυφτά πάνω στο κινητό τους τηλέφωνο. Αυτή η εικόνα στο μετρό, στο λεωφορείο, στα παγκάκια, στην καφετέρια, στην ταβέρνα, στη στάση… Καταναλωτές και όχι δημιουργοί, εντολοπομποί και λήπτες έτοιμων απαντήσεων, πρωταγωνιστές σε έργο που έγραψαν άλλοι, με μια αίσθηση απεριόριστης ελευθερίας όπως αυτή που έχουν τα ζώα που δεν είναι μέσα σε κλουβί αλλά σε έναν ζωολογικό κήπο χιλιομέτρων.
Μέσα σε μία τέτοια χρυσή, ευωδιαστή, πολύχρωμη, αισθησιακή και ελκυστική φούσκα, τα χαμόγελα είναι δυσεύρετα. Πρόσωπα σκυθρωπά, συνοφρυωμένα, θυμωμένα μπρος στη σύγκριση της βιωμένης ζωής σε σχέση με τον τρόπο ζωής που επιδεικνύεται μέσα από τις καταιγιστικά εναλλασσόμενες εικόνες της μικρής οθόνης.

Μα πώς να γεννηθεί το χαμόγελο; Όπως κάθε γέννα, προϋποθέτει μια σύλληψη, μια κυοφορία και μια έξοδο στο φως και στο οξυγόνο. Πώς να γεννηθεί το χαμόγελο, όταν δεν υπάρχει η εργασία, εκείνο το επίπονο (εργώδες) ταξίδι που έχει προορισμό μία δημιουργία; Τώρα οι δημιουργίες είναι απότοκο ενός αιτήματος στην Τ.Ν. Και η μύηση γίνεται αργά αργά… Ξεκινά από το χρόνια του δημοτικού και συνεχίζει, με σχολικές εργασίες άριστες και επιβραβεύσιμες. Και το παιδί μειδιά, φοράει τη μάσκα της επιτυχίας, μα στα κατάβαθα της ψυχής… το κενό.
Γιατί, ευτυχώς, υπάρχει αυτή η φωνή της συνειδήσεως που, εκείνη τη στιγμή, σιωπά … από ντροπή. Γιατί η αγορά με δανεικά κοστίζει σε ψυχικά αποθέματα.
Μα αυτή η εποχή, η δίχως χαμόγελα, είναι πεδίον μάχης λαμπρόν! Γιατί όποιος διεκδικήσει σήμερα την καθαρότητα του μυαλού του και κατακτήσει τη δυσεύρετη δημιουργικότητα, θα κατακτήσει την υψηλότερη κορυφή και θα τη σημαδέψει με τη δική του σημαία, να ανεμίζει και να φωνάζει σιωπηρά σε όσους τη βλέπουν: Εγώ τα κατάφερα, μπορείτε κι εσείς! Κι αυτό το “εγώ” θα κρύβει μέσα του πολλές μέρες αγωνίας και αγώνων, πειρασμών, πτώσεων και αναθαρρήσεων. Αυτό το “εγώ” θα είναι προϊόν προσευχής με την ενθύμηση της ρήσης του Χριστού μας “εγώ νενίκηκα τον κόσμο. Μίρκα Καμά, https://parallaximag.gr/parallax-view/mia-genia-dichos-chamogelo, 8/2/2025

ΚΕΙΜΕΝΟ 2: Όταν οι εκπαιδευόμενοι παραλείπουν το δυσκολότερο κομμάτι της ενηλικίωσης
Πίσω στο 2023, όταν το ChatGPT ήταν ακόμη καινούργιο, μια φίλη μου καθηγήτρια ζήτησε από έναν συνάδελφο να παρακολουθήσει το μάθημά της. Κατόπιν, εκείνος τη συνεχάρη για τη διδασκαλία της, αλλά τη ρώτησε αν γνώριζε ότι οι μαθητές της πληκτρολογούσαν τις ερωτήσεις της στο ChatGPT και έπειτα διάβαζαν μεγαλόφωνα το αποτέλεσμα ως δική τους απάντηση.
Τότε, το απέδωσα στη «γνωστική αποφόρτιση»: στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για να μειωθεί η ποσότητα σκέψης που απαιτείται για την ολοκλήρωση μιας εργασίας. Αναδρομικά, όμως, θεωρώ πως επρόκειτο για μια πρώιμη περίπτωση «συναισθηματικής αποφόρτισης» ώστε να μειωθεί η ενέργεια που χρειάζεται για να διαχειριστεί κανείς την ανθρώπινη αλληλεπίδραση.
Πιθανότατα έχετε ακούσει ακραίες περιπτώσεις, όπου άνθρωποι αντιμετωπίζουν τα bots ως συντρόφους, θεραπευτές ή φίλους. Πολλοί περισσότεροι όμως τα αφήνουν να παρεμβαίνουν στην κοινωνική τους ζωή με πιο λεπτούς τρόπους. Στις εφαρμογές γνωριμιών, οι χρήστες στηρίζονται στην ΤΝ για να φαίνονται πιο μορφωμένοι ή πιο σίγουροι· μία εφαρμογή, αναφέρει ότι πολλοί νεότεροι χρήστες κάνουν έναν «τελικό έλεγχο»| των μηνυμάτων τους με ΤΝ πριν τα στείλουν στον αποδέκτη. (Οι νεαροί άνδρες, ιδίως, τη χρησιμοποιούν για να τους βοηθήσει να ανοίξουν μια συζήτηση.)
Στην τάξη —τον χώρο που γνωρίζω καλύτερα— ορισμένοι μαθητές χρησιμοποιούν αυτά τα εργαλεία όχι μόνο για να μειώσουν την προσπάθεια στις εργασίες, αλλά και για να αποφύγουν το άγχος μιας αυθόρμητης, μη προβλεπόμενης συνομιλίας με τον/την καθηγητή/τρια. Αποφεύγουν την πιθανότητα να κάνουν λάθος, να «κολλήσουν», να φανούν αμήχανοι ή ανεπαρκείς, ακόμη κι όταν η αλληλεπίδραση δεν βαθμολογείται.
Το περασμένο φθινόπωρο, οι New York Times ανέφεραν την περίπτωση φοιτητών στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, οι οποίοι αντέγραψαν σε εξεταζόμενο μάθημα και κατόπιν κλήθηκαν να απολογηθούν. Αυτές τις απολογίες τις συνέταξαν με τη βοήθεια ΤΝ. Σε μια συγκυρία όπου η αβίαστη, αυθεντική επικοινωνία προς τους 
καθηγητές τους θα μπορούσε να έχει βαρύνουσα σημασία, εκείνοι και πάλι δεν εγκατέλειψαν την ΤΝ. Τελικά λειτούργησε ως κοινωνικό «πρόσθετο μέλος», ως ένα είδος προσθετικής υποστήριξης.
Ως ακαδημαϊκός, αμείβομαι για να ανησυχώ όταν οι φοιτητές χρησιμοποιούν την ΤΝ ως υποκατάστατο της κριτικής τους σκέψης. Τα πανεπιστήμια διαθέτουν ολόκληρα πλαίσια και μηχανισμούς για την ακαδημαϊκή ακεραιότητα· για προφανείς λόγους, η ΤΝ έπεσε πάνω σε αυτά σαν μετεωρίτης.
Ωστόσο, ως εκπαιδευτικοί, οφείλουμε να κάνουμε κάτι περισσότερο από το να εξασφαλίζουμε ότι οι μαθητές μαθαίνουν. Οφείλουμε να τους βοηθούμε να διαμορφώνονται ως πρόσωπα. Υπό αυτό το πρίσμα, η συναισθηματική αποφόρτιση με ανησυχεί περισσότερο από τη γνωστική, διότι η ανάθεση της κοινωνικής διαίσθησης σε εξωτερικά βοηθήματα μπορεί να βλάψει τους νέους περισσότερο ακόμη κι από το να αποφεύγουν να γράφουν μόνοι τους τις εργασίες ιστορίας.
Όπως η υπερβολική εξάρτηση από την αριθμομηχανή μπορεί να αποδυναμώσει τις αριθμητικές μας δεξιότητες και η υπερβολική εξάρτηση από το GPS μπορεί να αμβλύνει την αίσθηση προσανατολισμού, έτσι και η υπερβολική εξάρτηση από την ΤΝ ενδέχεται να αποδυναμώσει την ικανότητά μας να αντεπεξέρχεται κανείς στη φυσική αλληλεπίδραση της καθημερινής ανθρώπινης επικοινωνίας — στο «δούναι και λαβείν» της.
Σε ένα πρόσφατο πάνελ για τη χρήση ΤΝ από μαθητές, το οποίο διοργάνωσαν εκπαιδευτικοί λυκείου, άκουσα αρκετούς εφήβους να περιγράφουν πώς χρησιμοποιούν την ΤΝ για να αποκωδικοποιήσουν παρελθοντικές ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις και να εξασκηθούν για επικείμενες. Μία μαθήτρια ανέφερε ότι έπρεπε να κάνει μια δύσκολη συζήτηση — «θέλω να το πω αυτό στη φίλη μου, αλλά δεν θέλω να ακουστώ αγενής» — και ζήτησε από την ΤΝ να τη βοηθήσει να «προβάρει» τη συνομιλία. Μια άλλη είπε ότι είχε μεγαλώσει μισώντας τα τηλεφωνήματα (μια συνηθισμένη αντιπάθεια στους νέους), με αποτέλεσμα η εξ αποστάσεως επικοινωνία της να γίνεται κυρίως μέσω μηνυμάτων.
Οι έφηβοι αυτοί επέμεναν ότι δεν ήθελαν να απευθυνθούν κατευθείαν στους γονείς ή στους φίλους τους για τέτοια ζητήματα και ότι η σταθερή διαθεσιμότητα της ΤΝ αποτελούσε ανακούφιση. Ταυτόχρονα, απέρριπταν την ιδέα «θεραπευτών ΤΝ». Δεν αντιμετώπιζαν την ΤΝ ως υποκατάστατο ενός άλλου ανθρώπου, αλλά ως μέσο για να επανελέγχουν το υπό διαμόρφωση κριτήριό τους σχετικά με το πώς πρέπει να φέρονται στους άλλους.
Την ίδια στιγμή, μια άλλη πλευρά της ΤΝ προβληματίζει. Η ΤΝ έχει εκπαιδευτεί να δίνει απαντήσεις που μας αρέσουν, όχι κατ’ ανάγκην εκείνες που χρειαζόμαστε να ακούσουμε. Το συνεχές ρεύμα επιδοκιμασίας —να ακούμε διαρκώς κάποια παραλλαγή του «έχεις απόλυτο δίκιο!»— κινδυνεύει να διαβρώσει την ικανότητά μας να διαχειριζόμαστε την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Οι κοινωνιολόγοι το αποκαλούν «απώλεια κοινωνικών δεξιοτήτων». Ακόμη και η περιστασιακή χρήση ΤΝ εκθέτει τους χρήστες σε ένα επίπεδο επαίνου που οι άνθρωποι σπάνια προσφέρουν ο ένας στον άλλο — κάτι που δεν είναι ιδανικό για κανέναν, αλλά είναι ιδίως επικίνδυνο για νέους που ακόμη χτίζουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες. Μια πρόσφατη μελέτη κατέδειξε, μεταξύ άλλων, ότι η αλληλεπίδραση με υπερβολικά κολακευτικά μοντέλα μείωσε την προθυμία των συμμετεχόντων να προβούν σε ενέργειες αποκατάστασης μιας διαπροσωπικής σύγκρουσης ενώ αύξησε τη βεβαιότητά τους ότι έχουν δίκιο. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν τις κολακευτικές απαντήσεις ως ποιοτικότερες, εμπιστεύτηκαν περισσότερο το μοντέλο και δήλωσαν μεγαλύτερη πρόθεση να το ξαναχρησιμοποιήσουν.
Με άλλα λόγια, η συνομιλία με ένα «δουλικό» bot μειώνει την προθυμία μας να επισκευάσουμε τεταμένες ή διαρρηγμένες σχέσεις στον πραγματικό κόσμο, ενώ κάνει το bot να μοιάζει πιο αξιόπιστο. Όπως τα τσιγάρα, αυτές οι συνομιλίες είναι ταυτόχρονα διαβρωτικές και εθιστικές.

Εδώ όμως τίθεται το ερώτημα: Και τώρα τι; Χρειαζόμαστε οξυμένη κριτική ικανότητα για να συμβιώνουμε. Και η καλή κρίση προκύπτει από εμπειρία — ενώ η εμπειρία προκύπτει συχνά από κακή κρίση. Ακούγεται παράδοξο να πούμε ότι πρέπει να διατηρήσουμε χώρο ώστε οι άνθρωποι να κάνουν κοινωνικά λάθη αλλά ισχύει.
Από την άλλη υπάρχει το χάσμα γενεών⸱ όσοι βρίσκονται «στο τιμόνι», οι περισσότεροι γεννημένοι στον προηγούμενο αιώνα, είναι πιθανό να υποτιμήσουν τους κινδύνους της ΤΝ ως «κοινωνικής προσθετικής». Δεν είχαμε την ΤΝ ως επιλογή στην ενηλικίωσή μας, παρά μόνο τα τελευταία τρία χρόνια. Για έναν εικοσάχρονο, όμως, τα τελευταία τρία χρόνια είναι, ουσιαστικά, η ενηλικίωσή του.
Μία πιθανή αντίδραση στην κολακευτική ΤΝ θα ήταν μια επιστροφή σε μια περισσότερο προφορική κουλτούρα. Η ανώτατη εκπαίδευση ήδη στρέφεται προς προφορικές εξετάσεις.
Αναντίρρητα, η κακή χρήση της ΤΝ δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με ατομική αποχή. Αν και ορισμένοι νέοι έχουν αρχίσει να αποφεύγουν σκόπιμα την ΤΝ, αυτό είναι πιθανότερο να δημιουργήσει μια αντι-κουλτούρα παρά να επηρεάσει τη μαζική υιοθέτηση. Ήδη υπάρχουν ενδείξεις ότι το «εγώ δεν χρησιμοποιώ ΤΝ» μετατρέπεται στο αντίστοιχο του «δεν έχω καν τηλεόραση» — ένα αυτάρεσκο σήμα που δεν άλλαξε ουσιαστικά την τηλεθέαση. Clay Shirky, New York Times, Μετάφραση-διασκευή-προσαρμογή για εκπαιδευτικούς σκοπούς 

ΚΕΙΜΕΝΟ 3 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ: ΓΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ
Antoine de Saint-Exupéry
H Γη των ανθρώπων είναι ένα πολυκείμενο: αυτοβιογραφικό, μαρτυρία και απομνημόνευμα αλλά και «ρεπορταζιακή» λογοτεχνία καθώς και έξοχο δείγμα ποιητικής πρόζας ή δοκιμιακής-στοχαστικής γραφής. Ένα από τα παράδοξα αυτού του κειμένου είναι ό τι συνδυάζει τη λατρεία της μηχανής και της τεχνολογίας […] με τον πιο βαθύ και άδολο ανθρωπισμό.
Λίζυ Τσιριμώκου
Μου φαίνεται πως μπερδεύουν τον σκοπό με τα μέσα όσοι τρομάζουν μπροστά στην πρόοδο της τεχνολογίας. Όποιος αγωνίζεται με μόνη ελπίδα τα υλικά αγαθά, αυτός πράγματι δεν κερδίζει τίποτα που ν’ αξίζει για χάρη του να ζεις. Η μηχανή όμως …δεν είναι αυτοσκοπός. Το αεροπλάνο δεν είναι αυτοσκοπός: είναι εργαλείο. Ένα εργαλείο σαν το αλέτρι.
Αν νομίζουμε πως η μηχανή χαλάει τον άνθρωπο, είναι ίσως γιατί δεν έχουμε αρκετή απόσταση για να κρίνουμε τ’ αποτελέσματα όλων αυτών των ραγδαίων μετασχηματισμών που συμβαίνουν γύρω μας. Μηχανές έχουμε τα τελευταία εκατό χρόνια — ένα τίποτα μπρος στα διακόσιες χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης ιστορίας. Τώρα μόλις ήρθαμε να ζήσουμε σ’ αυτό το τοπίο με τα ορυχεία και τους ηλεκτρικούς σταθμούς. Τώρα μόλις εγκατασταθήκαμε σ’ αυτό το καινούργιο σπίτι, που το χτίσιμό του δεν έχει καν τελειώσει ακόμα. Όλα άλλαξαν τόσο γρήγορα γύρω μας: οι ανθρώπινες σχέσεις, οι συνθήκες εργασίας, οι συνήθειες. Η ίδια η ψυχολογία μας κλονίστηκε συθέμελα. Οι έννοιες του χωρισμού, της απουσίας, της απόστασης, του γυρισμού, έστω κι αν οι λέξεις έμειναν αμετάλλαχτες, δεν περιέχουν πια τις ίδιες πραγματικότητες.
Για να καταλάβουμε τον κόσμο σήμερα, μεταχειριζόμαστε ένα λεξιλόγιο που φτιάχτηκε για τον κόσμο του χτες. Και η ζωή του χτες μάς φαίνεται να ταιριάζει καλύτερα στη φύση μας, μόνο και μόνο επειδή ταιριάζει καλύτερα στο λεξιλόγιό μας. Κάθε βήμα προόδου μάς έσπρωξε λίγο πιο μακριά από συνήθειες που μόλις είχαμε αποκτήσει· κι είμαστε στ’ αλήθεια μετανάστες που δεν έχουν ακόμα θεμελιώσει την πατρίδα τους.
Είμαστε όλοι βάρβαρα παιδαρέλια, που στέκουν ακόμα θαμπωμένα μπρος στα καινούργια τους παιχνίδια. Το σπίτι μας, το δίχως άλλο, θα γίνει σιγά-σιγά πιο ανθρώπινο. Η μηχανή η ίδια, όσο τελειοποιείται, τόσο εξαφανίζεται πίσω από τον ρόλο της. Φαίνεται πως όλα τα βιομηχανικά εγχειρήματα του ανθρώπου, όλοι οι υπολογισμοί του, όλα τα ξενύχτια του πάνω από σχέδια και διαγράμματα, δεν καταλήγουν, σαν ορατά σημάδια, παρά στην απόλυτη απλότητα - σαν να είχαμε ανάγκη την εμπειρία πολλών γενεών για να φανερώσουμε την καμπύλη ενός κίονα, μιας καρίνας ή μιας ατράκτου, ώσπου στο τέλος να τους προσδώσουμε τη στοιχειώδη εκείνη καθαρότητα που έχει η καμπύλη του στήθους ή του ώμου. Φαίνεται πως η δουλειά των μηχανικών, των σχεδιαστών, των τεχνικών στα γραφεία μελετών άλλο σκοπό δεν έχει, όσο μπορεί να δει κανείς, παρά να στιλβώσει και να σβήσει, να ελαφρύνει μια συναρμογή, να ισορροπήσει ένα φτερό, ώσπου να μην το προσέξουμε πια, ώσπου να μην υπάρχει πια ένα φτερό κολλημένο στην άτρακτο, αλλά μια μορφή που έχει φτάσει στο έπακρο της ανθοφορίας της, που έχει επιτέλους ξεχωρίσει από τα αδρανή πετρώματα – κάτι σαν αυθόρμητο σύνολο με μυστήριους δεσμούς, και με την υφή ενός ποιήματος. Φαίνεται πως την τελειότητα την αγγίζουμε όχι όταν δεν έχουμε πια τίποτα να προσθέσουμε, αλλά όταν δεν έχουμε πια τίποτα ν΄ αφαιρέσουμε. Στο τέρμα της εξέλιξής της, η μηχανή κρύβεται.
Έτσι η τελειότητα της επινόησης συνορεύει με την απουσία της επινόησης. Κι αν μοιάζει θαύμα που σ΄ ένα μηχανικό όργανο εξαλείφεται σιγά-σιγά κάθε ορατό ίχνος μηχανικής, κι αυτό που έχουμε μπροστά μας είναι ένα αντικείμενο απόλυτα φυσικό, σαν το βότσαλο που το λείανε η θάλασσα, είναι εξίσου θαυμαστό που τη μηχανή, όσο τη χρησιμοποιούμε, τόσο την ξεχνούμε.
Αntoine de Saint-Exupéry, Γη των ανθρώπων, Μτρφ. Βάιος Λιαπής, εκδ. Κίχλη, 2025

Θέμα Α
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 60–70 λέξεων τις βασικές θέσεις του συγγραφέα του Κειμένου 2 σχετικά με τη γνωστική και συναισθηματική αποφόρτιση και τις συνέπειές τους για τους νέους/τις νέες. Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των αντίστοιχων κειμένων (χωρίς αναφορά σε χωρία).
1. Στο Κείμενο 1 υποστηρίζεται ότι η σχέση των νέων με τα social media α. τους απομακρύνει από κάθε ανάγκη κοινωνικής αναγνώρισης β. ενισχύει την ανάγκη για προβολή και επιβεβαίωση γ. τους κάνει αδιάφορους για την εικόνα τους
2. Στο Κείμενο 1 η σχολική ζωή παρουσιάζεται ως α. πεδίο προσωπικής δημιουργίας που οι μαθητές διεκδικούν β. αυστηρό πλαίσιο που οι μαθητές σέβονται χωρίς αντιρρήσεις γ. χώρος που πολλοί μαθητές αντιμετωπίζουν ως αδιάφορο και «άχρηστο»
3. Στο Κείμενο 2 η «συναισθηματική αποφόρτιση» αφορά κυρίως α. την ανάθεση σκέψης στην ΤΝ για να βγει σωστή η εργασία β. τη χρήση της ΤΝ για να μειωθεί το άγχος της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης γ. τη μείωση της χρήσης των ψηφιακών μέσων για λόγους ηρεμίας
4. Στο Κείμενο 2 ο κίνδυνος της υπερβολικά κολακευτικής ΤΝ είναι ότι α. ενισχύει την αυτοκριτική και τη διάθεση συμφιλίωσης β. οδηγεί σε απόσυρση από την τεχνολογία συνολικά γ. μειώνει την προθυμία αποκατάστασης σχέσεων και καλλιεργεί εξάρτηση
5. Με βάση το Κείμενο 2 η αντιμετώπιση της κακής χρήσης της ΤΝ α. είναι κυρίως ζήτημα ατομικό β. απαιτεί μόνο απαγορεύσεις χωρίς αλλαγές στην εκπαίδευση γ. δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στην ατομική αποχή
Μονάδες 15
Β2.
α. Ποια είναι η πρόθεση της συντάκτριας στο Κείμενο 1 όταν περιγράφει τους νέους ως «καταναλωτές και όχι δημιουργούς» και πώς ο τρόπος ανάπτυξης της ιδέας υπηρετεί αυτή την πρόθεση; (μονάδες 2 + 3)
β. Να εξηγήσετε τι δηλώνουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις του Κειμένου 2«Τότε», «Αναδρομικά, όμως», «Ωστόσο», «Με άλλα λόγια», «Από την άλλη». (μονάδες 5)
Μονάδες 10
Β3. Ένα γνώρισμα του Κειμένου 2 είναι ο τρόπος ανάπτυξης παραγράφων με παραδείγματα και αναλογίες. Να αναφέρετε δύο (2) περιπτώσεις που επιβεβαιώνουν την παραπάνω διαπίστωση (μία για κάθε τρόπο) (μονάδες 4). Πώς εξηγείτε τις συγκεκριμένες επιλογές σε σχέση με τη συνολική στόχευση του κειμένου; (μονάδες 6)
Μονάδες 10
Θέμα Γ
Γ1. Στο Κείμενο 3 ο συγγραφέας στοχάζεται πάνω στο θέμα της εξέλιξης και στη σχέση ανθρώπου–τεχνολογίας. Ξεχωρίστε και παρουσιάστε δύο απόψεις που εκφράζει. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Συμφωνείς με τον τρόπο που ο συγγραφέας ερμηνεύει τη στάση των ανθρώπων απέναντι στην τεχνολογία και την πρόοδο; (150–200 λέξεις) Μονάδες 15
Θέμα Δ
Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1, 2 να ετοιμάσετε μία εισήγηση 350–400 λέξεων που θα κάνετε ως εκπρόσωπος του σχολείου σας σε μία εκδήλωση του δήμου σας με θέμα:
«Τεχνολογία: εργαλείο εξέλιξης ή παγίδα αποξένωσης;»
Στην ομιλία σας α. αναφερθείτε στους κινδύνους που ελλοχεύουν από την άκριτη χρήση των σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων και β. προτείνετε τρόπους με τους οποίους το σχολείο μπορεί να ενδυναμώσει την κριτική ικανότητα των μαθητών ως προς τον ορθό τρόπο χρήσης της τεχνολογίας.
Μονάδες 30